کوسه ها / تالیف وترجمه : هانیه همایونی دانشجوی کارشناسی ارشد بیولوژی دریا  ( 05/09/1385 )

چکیده : شگفتی های زیادی در مورد کوسه ها وجود دارد که در اینجا تنها برگزیده ای از جالب ترین خصوصیات بیولوژیک آنها و ویژگی های خاص این ماهیان ضمن رده بندی و معرفی گونه هایی منحصر به فرد برای عموم علاقه مندان و بیولوژیست ها گنجانده شده است . مقدمه : اغراقی که در مورد کوسه ها حتی در حال حاضر می شود باعث شده تا کوسه ها به غارتگران بی رحمی مشهور شوند ، اما این واقعیت تنها در مورد معدودی از آنها صدق می کند . شاید عمده آنها به نظر ابتدایی ، نادان و شرور باشند ولی تحقیقات اخیر نشان می دهد که کوسه ها گروه بسیار موفقی هستند که از 400 میلیون سال قبل همچنان زندگی می کنند و در اکوسیستم های دریایی بالاترین سطح زنجیره غذایی را به خود اختصاص داده اند . اسکلت غضروفی این ماهیان باعث کاهش وزن و کمک به شناوری آنها می شود . بر خلاف ماهیان بدون آرواره ( لامپری ها و هاگ فیش ها ) که اسکلت غضروفی دارند در این ماهیان آرواره به خوبی تکامل یافته وبا رسوبات آهکی به شدت تقویت شده است همچنین منافذ بینی زوج و باله های پشتی و لگنی زوج و پنج تا هفت شکاف آبششی ازویژگی های آنها می باشد . صفات اختصاصی فلس ها... پوستی زبر همانند سمباده که مربوط به وجود تعداد زیادی فلس های placoid می باشد . ساختار این فلس هایاد آور ساختار دندان است ؛ مخروطی کوچک ، عاج و حفره ی عروقی عصبی که از مینا پوشیده شده است . دندان ها ... خصوصیت بارز ومحسوس کوسه ها دندان های شان است . منشا این دندان های مینادار همان فلس های placoid هستند .از چندین ردیف دندان های آنها تنها ردیف اول و دوم به طور فعال در تغذیه استفاده می شوند و ردیف های بعدی تنها جایگزین دندان های پوسیده یا شکسته ردیف جلو می شوند . چشم ها... دید دو چشمی کوسه ها بهتر از آن چیزی است که تصور می شود . برخلاف بسیاری از ماهی های استخوانی کوسه ها قادر به کنترل اندازه ی مردمک خود هستند . کوسه هایی که در تاریکی یا نورهای کم شکار می کنند دارای یک لایه سلولی tapotm در شبکیه خود هستند که نور را به شدت منعکس می کند و در نتیجه شبکیه دو بار تحریک شده و نور منعکس شده از چشم آنها در تاریکی باعث درخشش چشم هایشان شبیه چشم های گربه ها می شود . بسیاری از کوسه ها مخصوصا کوسه های راسته ی Carchariniformes دارای پلک سوم هستند و زمانی که کوسه نزدیک شکار می شود این پلک به عنوان یک محافظ روی چشم را می پوشاند و نقش چشم به حواس دیگر ی منتقل می شود. گیرنده های الکتریکی Ampullae de lorenzini ... یکی از حس های کوسه ها Ampullae de lorenzini می باشد که به صورت حفره هایی در اطراف پوزه ی آنها دیده می شود . Great white sharks پلک سوم ندارند این کوسه به کمک همین گیرنده های الکتریکی خود شکار می کنند . با استفاده از این گیرنده های الکتریکی کوسه ها قادرند ایمپالس هایی فقط در حدود یک هزارم ولت را که از هر تغییر الکتریکی تولید شده توسط هر موجود زنده ای بسیار کمتر است را دریافت کنند و به این ترتیب محل شکار را با میدان های بیو الکتریکی طبیعی خود شناسایی می کنند . بویایی... کوسه ها حس بویایی بسیار قوی دارند و به وسیله آن می توانند یک بخش از خون را در یک میلیون بخش از آب تشخیص دهند . جهت یابی ... گونه هایی از کوسه ها که مهاجرت های طولانی را انجام می دهند با در نظر گرفتن میدان الکتریکی زمین جهت حرکت و مسیر خود را تشخیص می دهند . همانند یک قطب نما ! شنوایی ... کوسه ها قادر به دریافت صداهایی با فرکانس پایین می باشند . گوش داخلی کوسه ها دارای سه مجرای نیم دایره می باشد و یک مجرای اندولنفاتیک گوش داخلی را به آب مرتبط می کند. سنگریزه های شنوایی کوسه ها دانه های آهکی هسنتد که از دانه های شن وارد شده از مجرای اندولنفاتیک تشکیل یافته اند . کوسه ها به سوی ارتعاشات نامنظم که شاید علائمی از یک طعمه زخمی باشد جذب می شوند و حساسیت کمتری نسبت به اصوات با فرکانس بالا دارند . همسفرگی با کوسه ... همسفرگیcammensalism)) نوعی از همزیستیsymbiosis) ) است که در این رابطه یک طرف سود می برد و طرف دیگر نه سود می برد نه زیانی متحمل می شود . مانند همسفرگی Remora یا Pilet fishes از خانواده Echeneidae با کوسه ها. این ماهی به کمک باله ی پشتی خود که تبدیل به بادکشی بر روی سر آن گشته به کوسه ها می چسبد و از باقی مانده ی غذای آنها استفاده می کند . سوپ باله ی کوسه ... تحقیقات انجام شده در بازار غذاهای دریایی هنگ کنگ نشان می دهد که تجارت باله ی کوسه در جهان بسیار بیشتر از آنچه که تخمین زده شده می باشد . هنگ کنگ مرکز اصلی تجارت باله ی کوسه ی جهان است و آمارها نشان می دهد که % 50تا% 80 تجارت این محصول در این کشور صورت می گیرد . در حال حاضر بیشتر کوسه ها مورد تهدید قرار گرفته اند و در ادامه این روند منقرض خواهند شد . همسر یابی وزادو ولد کوسه ها ... یک صفت عالی در میان کوسه ها لقاح داخلی آنها می باشد . دامنه ی وسیعی از استراتژی های تولید مثلی ، از روش ساده تخم گذاری (oviparity) تا روش پیشرفته ی زنده زایی viviparity)) که جنین از طریق جفتی آنالوگ با جفت پستانداران تغذیه می شود ، وجود دارد . آمیزش آنها توسط آلت تناسلی نر clasper)) در طول رفتارهای جفت یابی پیچیده ای که گاهی همراه با صدمات نسبتا سخت ماده صورت می گیرد . حدود %43 از کوسه ها تخم گذار هستند، مانند carpet sharks و bullhead sharks ,cat sharks گونه هایی مانند caw sharks، dog fishesو بیشتر Hound sharks تخم گذار زنده زا oviviparity)) هستند و جنین تا زمان تولد از کیسه زرده و مواد مغذی اضافی که توسط مادر فراهم می شود تغذیه می کند . تولید مثل mackerel sharks روش عجیبی از زنده زایی به نام oophagy یا زنده زایی همنوع خواری می باشد . در این روش جنین های makos و thresher sharks با خوردن تخم های بارور نشده ای که مادر با ادامه روند تخمک گذاری آنها را تهیه می کند ، تغذیه می کنند . در sand tiger sharks حد اعلی این شکل از تولید مثل دیده می شود و قوی ترین جنین ها سایر جنین ها را در رحم مادر شکار می کنند . و فقط 1 یا 2 توله بعد از 9 تا 12 ماه بارداری متولد می شوند و از همان دوران جنینی در بدن مادر خود تمرین شکار می کنند . دوره ی بارداری درروش زنده زایی حدود 6 تا 22 ماه می باشد . تنوع کوسه ها ... در آب های جهان حداقل 370 گونه کوسه یافت می شود که در 12 راسته و 21 خانواده و 74 جنس رده بندی می شوند ( بر اساس رده بندی Nelson . 1994این لیست شامل 8 راسته می باشد ) . پراکنش آنها در سراسر جهان از مناطق گرمسیری و معتدل تا آب های قطبی و در همه اعماق می باشد . اگر چه همه ی آنها در دریا زندگی می کنند ولی برخی انواع یا در آب شیرین زندگی می کنند ویا برای جستجوی غذا وارد آب شیرین می شوند. راسته ؛ Heterodontiformes قدیمی ترین کوسه های زنده معروف به horn sharks یاbullhead sharks با 8 گونه در یک جنس و یک خانواده(Heterodontidae) به این راسته تعلق دارند .نمونه هایی از کوسه های بسیار قدیمی که یک نسبت باستانی با Hybodontid sharks منقرض شده مربوط به دوره ی دونین (408 تا 360 میلیون سال قبل ) دارند این کوسه ها تنها کوسه های زنده ای هستند که با وجود دو باله ی پشتی خارداروسمی باله ی مخرجی نیز دارند. ( سایر کوسه هایی که در باله ی پشتی خود خار دارند فاقد باله ی مخرجی هستند ) . سر بزرگ شان با پیشانی برجسته و یک تاج استخوانی با دو لبه در بالای چشم هایشان که شبیه به شاخ می باشد علت شهرت آنها به sharks hor می باشد . جنس Heterodontus لغتی یونانی است و اشاره به ناجور دندان بودن آنها دارد زیرا دندان های جلویی آنها کوچک وتیز و دندان های عقبی آنها پهن وآسیایی است . . آروه ی بالایی آنها به جمجمه ثابت شده به طوری که آنها ماننده بسیاری از کوسه ها نمی توانند گازهای بزرگی بگیرند. horn sharks کوسه های تنبل و کف زی که طول آنها معمولا به m 1.6 می رسد . آنها روزها بر روی جزایر صخره ای یا زیر بسترهایی از کلپ ها دراز می کشند و شب ها به شکار می روندغذای آنها شامل بی مهرگانی نظیر توتیای دریایی، نرمتنان، کرمهای دریایی سخت پوستان می باشد. این کوسه ها تخم گذار هستند و تخم ها یشان در غلا ف بی نظیر پیچ مانندی قرار می گیرند . ما ده ها تخم ها یشان را در شکاف بین صخره ها مخفی کرده و از آنها مراقبت می کنند نوزاد ها بعد از تولد در زیر پوشش مادرشان قرار می گیرند . گونه های استرالیایی ( Heterodontus portusjadesoni) port jakson sharksمها جرت های فصلی طولانی را انجام می دهند و هر ساله به محل های تولید مثلی خود باز می گرد ند.horn sharks به خوبی در آکواریوم ها زنده می مانند ودر چنین محیط هایی امکان برسی شان از لحاظ جفت گیری و رفتارهای تولید مثلی آنها زیاد است frilled Sharks راسته Clamydoselachiformes از جمله کوسه های ابتدایی با تنها یک نماینده زنده ( Damydoselachus Anguineud) می باشد این کوسه ها با Cladodonts باستانی منقرض شده در ارتباط هستند البته شاید تنها از لحاظ ظاهری به آنها شباهت داشته باشند. frilled Sharks دارای دندان هایی با سه نوک هستند که تنها در کوسه های سنگواره نمونه آنها دیده شده است. این کوسه ها تنها یک باله پشتی دارند و شکل مارمانند بدن 2 متریشان احتمالا نوعی سازگاری برای شکار طعمه هایی است که در شکاف ها و غارهای شیب غاره یافت می شوند. دارای آرواره هایی با قابلیت توسعه بسیار، که اجازه می دهد شکارهای بزرگی را بگیرند. نام آنها از شکاف های آبششی سست و آویخته آنها که به صورت یک حاشیه ریشه دار دور تا دور سرشان دیده می شود مشتق شده. این کوسه ها در ابتدا در ژاپن در خلیج sagami در سال 1880 کشف شدند و توسط تور ترال از اعماق صید شدند . آتها در عمقی حدود 300 تا 600 متری زندگی می کنند . به دنبال آن در سواحل استرالیا، شیلی ، کالیفرنیا و جنوب آفریقا که در این ناحیه به زیر گونه هایی تقسیم می شوند ، یافت شدند . این کوسه ها تخم گذار زنده زا هستند ودر هردوره 6 تا 12 بچه به دنیا می آ ورند . caw sharks sixgilled & sevengilled sharks) ( راسته Hexanchiformes دراین راسته 5 گونه از کوسه ها نادرو بزرگی که طولشان به m 4.5 می رسد در 3 جنس و 1 خانواده قرارمی گیرند . آنها دارای 1 شکاف آبششی اضافی در جنس Hexanchus و 2 شکاف آبششی اضافی در جنس های Notorynchus و Heptranchias نسبت به سایر کوسه ها با 5 شکاف آبششی می باشد . این کوسه ها با چشمان ریز، یک باله ی پشتی و یک باله ی مخرجی اساسا به دلیل شباهت شان به اشکال ابتدایی و منقرض شده در ساختار اسکلت بدن ، دستگاه گوارش و دستگاه دفع مورد توجه هستند . این کوسه های غارتگر از ماهی ها وفک ها تغذیه می کنند، اما آنها در واقع لاشه خوار هستند و دندان های نوک تیز آرواره ی بالایی شان را در گوشت لاشه ی وال ها قلاب کرده و با دندان های شانه ای آرواره ی پایینی خود قطعات بزرگی از گوشت آنها را جدا می کنند . آب های سرد را ترجیح داده و در اعماق آب های گرمسیری زندگی میکنند . این کوسه ها حدود 80 بچه ی در حال حاضر (Bluntnose sixgilled sharks Hexanchus griseus) گونه هایی آسیب دیده هستند . carpet sharks یا orectoloboids sharks راسته Orectoloboiformes این راسته در بر گیرنده ی 33 گونه از کوسه ها در 13 جنس و 7 خانواده می باشد . این کوسه ها در آب های کم عمق مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری اقیانوس هند و آرام زندگی می کنند و 2 گونه از آنها در اقیانوس اطلس یافت می شوند. این کوسه های از لحاظ اندازه رنج وسیعی از sharks epaulette با طولی حدودm 1و whale sharks عظیم الجثه با طولی حدود 15 تا 18 متر (وزن حد ود 20 تن) را شامل می باشند . و در واقع کوسه وال Rincodon typus)) بزرگترین ماهی دنیا است . sharks colorfulcarpet و zebra sharks کوسه گوره خری ( خانواده های Parascyllidae و Stegostomatidae ) وwobbegong sharks ( خانواده ی Orectoloboidae ) و nurse sharks کوسه پرستار( خانواده ی Ginglymostomatidae) و blind sharks کوسه های کور ( خانواده ی Brachaeluridae ) با اینکه از لحاظ ظاهری فرق بسیاری با هم دارند اما کاملا به هم مرتبط هستند ، دهان نیمه تحتانی سبیلک های مربوط به بینی وشکاف های مرتبط بین دهان و سوراخ های بینی و اسپیراکل های بزرگ از ویژگی های این کوسه ها می باشد . بیشتر توله ها یی که به دنیا می آیند طرح های خط دار و یا خال داری بر روی بدن شان دارند که در مرحله ی بلوغ محو می شود . این گونه ها تخم گذار هستند اما بعضی از گونه ها تخم گذار زنده زا هستند و معمولا 12 بچه ی کوچک به دنیا می آورند . whale sharks حدود 300 تخم به اندازه ی توپ فوتبال می گذارند و نوزادان زمان خروج از تخم cm 35 می باشند . همه آنها به استثنای کوسه وال ها کفزی هستند و روی بستر ویا نزدیک بستر به سر می برند و اغلب شب گرد هستند . در اکثر گونه ها اسکلت باله ی سینه ای تغییر یافته به طوری که به وسیله ی آن می توانند بر روی بستر دریا راه بروند . و حتی زمانی که آشفته می شوند بیشتر آنها به جای آنکه شنا کنند ، می خزند . این کوسه ها اساسا از نرمتنان و سخت پوستان تغذیه می کنند برای همین دندان هایی مناسب له کردن و آسیاب کردن دارند . اما carpet sharks از ماهی ها تغذیه کرده بنابراین دندان های نازک و بلندی دارند . کوسه وال ها با آن هیبت بزرگ خود فیلتر کننده هستند و خارهای آبششی آنها میله های غضروفی هستند که در میان شان بافت اسفنجی وجود دارد و کوسه با باز نگه داشتن دهان خود در سطح پلانکتون ها را فیلتر می کنند با این حال آنها می توانند ماهی های کوچک مانند ساردین ، آنچوی و حتی اسکوییدها و ماکرول ها را هم با همین بافت اسفنجی فیلتر کنند . البته در دهان آنها دندان های زاید ریزی نیز وجود دارد . tawny sharks دارای روش خاصی در تغذیه هستند واز مری به عنوان پمپ مکنده ای برای استخراج شکار از مخفی گاه های شان استفاده می کنند .wobbegong sharks کوسه هایی پهن با ظاهری عجیب و سبیلک های حسی شبیه به ریشه های ریشه داری برای تعین محل کردن غذا هستند. این کوسه ها مهاجم نیستند و اغلب در استخرهای جزرومدی و کم عمق صخره ای استراحت می کنند وگاهی به طور اتفاقی افرادی را با دندان های بلند و خنجر مانند خود زخمی می کنند. درمیان گوته های این راسته کوسه وال ها وsharks bluegray carpet گونه هایی در معرض خطر هستند . Goblin sharks, Sand tiger sharks & False sand tiger sharks ( crocodile sharks) راسته Odontaspidiformes این کوسه ها نسبتا بزرگ بوده وطول شان معمولا بین 2.5 تا 3 متراست. این راسته شامل 7 گونه در 4 جنس و 3 خانواده می باشند. Sand tiger sharks با نام علمی ) Carcharias Taurusخانواده Odontaspididae که این خانواده شامل5 گونه به همراه یک گونه ی جدید در جزیره ی مالپلوی کلمبیا ) در سراسر جهان در آب های کم عمق مناطق گرمسیری و معتدل یافت می شوند . این گونه در آمریکای شمالی(tiger sharks و در استرالیا Grey nurse sharks) و در جنوب آفریقا به عنوان spotted ragged tooth sharks معروفند و یکی از بهترین گونه هایی هستند که در آکواریوم ها و پارک های دریایی نگهداری می شوند . در زمان گشت زنی دهانشان تقریبا باز است و دندای های تیزو بلند شان ظاهری درنده به آنها می دهد ولی آنها نسبتا آرام و سربه راه هستند . در این کوسه ها حداعلی تولید مثل به روش oophagy صورت می گیرد . ماده ها 6 تا 8 جنین در رحم خود دارند و بزرگترین و قوی ترین جنین ها در رحم مادرشان جنین های دیگر را می خورند واز هان دوران تمرین شکار می کنند و تنها 2 توله متولد می شوند. False sand tiger sharksکه به crocodile sharks Pseudocarcharias kamoharai))نیز معروفند ( خانواده Psedocarchariidae) در آب های عمیق چین و شرق و غرب آفریقا زندگی می کنند . این کوسه های کفزی چشم های بزرگی دارند و سر آنها کاملا نوک تیز است . در کبد آنها روغن بسیار زیادی وجود دارد که سبب شناوری آنها می شود . تولید مثل این کوسه ها نیز به صورت oophagy است ودر هر بار 4 نوزاد به دنیا می آورند . goblin sharks با نام علمی Micsukurina owstoni ( خانواده Scapanorhynchidae) که شاید عجیب و غریب ترین ظاهر را در میان کوسه های زنده داشته باشند به عنوان زشت ترین کوسه ی دنیا شناخته شده اند . پیش آمدگی بیل مانند پیشانی شان مانند شاخی است که وظیفه آن هنوز ناشناخته است شاید با آن میدان الکتریکی شکار را شناسایی می کنند و بعد با دهان قابل بیرون زدن شان شکار را می ربایند . صیادان ژاپنی در ابتدا که آنها را صید کردند نام tongu zame به معنی goblin sharks یا کوسه جنی را بر روی آنها گذاشتند . این کوسه ها همانند frilled sharks در سال 1890 در خلیج ساگامی ژاپن صید شدند با این حال این کوسه های بزرگ m 4.5 کمتر شناخته شده اند . رنگ شان سفید مایل به صورتی نیمه شفاف است و کمی بعد از مرگ رنگ آنها قهوه ای تیره می شود . Crocodile sharks وsand tiger sharks در معرض خطر انقراض هستند requiem sharks راسته Carcharhinifomes بیشترین کوسه های زنده یعنی حدود 100 گونه در 10 جنس و 1 خانواده Carcharhiniformes)) در این راسته رده بندی می شوند . این کوسه ها از لحاظ اینکه کوسه های تیپیک هستند بسیار مورد توجه می باشند . بدن streamline با دو باله ی پشتی بدون خارو باله ی مخرجی و پنج شکاف آبششی با طولی حدود m 3.5 از صفات بارز آنها می باشد . آنها در دریاهای گرمسیری و معتدل و اکثرا دربالای فلات قاره جایی که اساسا از ماهی ها و اسکوئیدها تغذیه می کنند یافت می شوند . این کوسه ها اغلب در شب فعال هستند به استثنای (Galeocerdon cuviei) که با طول بیش ازm6 بزرگترین requiem sharksهستند . کوسه ببری ها مسلما یکی از خطرناک ترین کوسه ها می باشند. آنها در کل آشغال جمع کن هستند و هر چیزی را که از گلویشان پایین می رود مانند کفش، قوطی ، پرندگان و حتی بخش های بزرگی از بدن انسان را قورت می دهند .بچه های کوسه ببری دارای خط های تیره ای بر روی یک زمینه ی خاکستری متالیک هستند و نام آنها به همین علت کوسه ببری گذاشته شده البته با گذشت زمان این خط ها محو می شوند. همه ی گونه های جنس Carcharhinus (که از لغت یونانی karcharos به معنی نوک تیز و rhinos به معنی بینی مشتق شده )، بسیار متداول هستند . رنگ کنارهای بدن این کوسه هاخاکستری متالیک یا قهوه ای است و بعضی لبه ها یا نوک باله های شان سفید یا سیاه است از این رو به نام های , silvertip sharks whitetipsharks , blacktip sharks نیز معروفند . بعضی از آنها مهاجرت های طولانی را در تابستان به آب های معتدل انجام می دهند همانند کوسه ببری ها جزء گونه های خطرناک هستند (Carcharhinus leucas) یا کوسه گاوی Bull sharks و در آب های سواحل مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری سراسر جهان یافت می شوند. آنها برای دوره های طولانی وارد دریاچه های آب شیرین یا رودخانه ها می شوند و حدودkm 3700 بالای رودخانه ی آمازون و km2900 بالای رودخانه میسی سیپی و بیشتر ازkm 1000در رودخانه ی زامبزی و دریاچه ی نیکاراگوئه دیده شده اند . تصور می شد کوسه هایی که در آب های شیرین هستند هرگز وارد اقیانوس نمی شوند بنایراین گونه هایی جدا بوده و نام گذاری آنها بر اساس آب هایی که در آن دیده می شدند صورت می گرفت مانند Carcharhinus nicaraguensis . گسترش جانبی سر در hammerhead sharks ( جنس Sphyrna) معمایی بزرگ برای بیولوژیست ها می باشد. چشم ها و منافذ بینی آنها در انتهای سر چکشی شان قرار گرفته . تئوری های زیادی در این مورد وجود دارد . این حالت سر به آنها میدان دید بهتری می دهد و سبب می شود تا آنها دارای حس بویایی stereoscopic باشند و شاید باعث افزایش توانایی مانور دادن برای گرفتن شکارهای چابک مانند اسکوئید ها شود. همچنین گیرنده های الکتریکی یا همان Ampullae de lorenzini در سرشان بسیار افزاش یافته به این ترتیب آنها مدام سر خود را به اطراف تکان داده و شکارخود را در زیر شن ها پیدا می کنند این کوسه ها در شب تغذیه می کنند وطعمه ی دلخواه آنها سپر ماهیان زهردار می باشد و روزها در دسته های 100 تایی با هم شنا می کنند . کوسه سرچکشی ها مهاجرت های منظمی را به دنبال میدان مغناطیسی زمین انجام می دهند . Blue sharks (Prionace glauca) کوسه های حریصی هستند که با باله های سینه ای بلند شبیه به بال خود پیوسته در سطح آب گشت زنی می کنند و حتی به شناگران نیز حمله می کنند اما آنها در اقیانوس های باز بسیار دورتر از خشکی بسر می برند و با سرعتی حدود km/h69 حدودkm 3000 و گاهی تاkm 6000 سفر می کنند در این بیابان اقیانوسی که به ندرت طعمه ای یافت می شود آنها چشمان بزرگ برای شکار و همچنین خارهای آبششی انگشت مانندی برای گرفتن ماهی های کوچک دارند. این کوسه های زنده زا بوده وحدود 50 بچه به دنیا می آورند . در کوسه های بینی تیز (Rhizopriodon terranovae) جنین ها ابتدا از کیسه زرده تغذیه کرده و بعد از اتمام زرده جفت ایجاد می شود . اما در کوسه های بینی پهن( Scoliodon laticaudus )جفت از ابتدا تشکیل شده ودر واقع زرده ای وجود ندارد به همین دلیل تولید مثل آنها از جهات بسیاری مشابه پستانداران است . حالت عجیبی که در جنین کوسه های بینی سفید whitetip sharks دیده می شود ، کیسه زرده ی بزرگ عجیبی است که با لوله ای بلند به لوله ی اویدوکت جنین های تازه متولد شده متصل است. در میان کوسه های این راسته ( Carcharhinus borneensis ) borneo sharks و spear tooth sharks ( Glyphis glyphis) در معرض خطر انقراض هستند. Hound sharks) smooth dogfish sharks) راسته Triakiformes 30 گونه از کوسه ماهیان در 9 جنس و 1 خانواده Triakidae در این راسته قرار دارند. این کوسه ها در سراسر جهان در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری و دریاهای معتدل یافت می شوند . آنها به طور متوسط کوسه های بزرگی هستند و طول شان بهm 2 می رسد . این کوسه ها نزدیک بستر بسر می برند ودندان های آسیابی برای له کردی و خوردن سخت پوستان و نرمتنان دارند . Leopard sharks Triakis semifasciata))کوسه هایی باالگوی های رنگی زیبا به صورت خال های خاکستری تیره تا سیاه برروی یک زمینه ی نقره ای بوده وبرای آکواریوم های عمومی بسیار رایج هستند . این کوسه ها در شمال شرقی اقیانوس آرام یافت می شوند و همه آنها مهاجرت های طولانی را در زمستان به آب های گرمسیری ودر تابستان به آب های معتدل برای تولید مثل انجام می دهند . ماده ها تخم گذار زنده زا هستند و حدود 10 تا20 جنین را هر دفعه به دنیا می آورند. این کوسه ها بی خطر هستند . Cat sharks & false cat sharks راسته Scyliorhiniformes در حدود 78 گونه از cat sharks در 18 جنس و 3 خانواده رده بندی می شوند. اساسا این کوسه ها آرام حرکت می کنند وآب های سرد و عمیق را ترجیح می دهند. آنها نزدیک یا روی بستر اقیانوس ها از مناطق کم عمق تا عمقی بیشتر ازm 200 در سراسر جهان یافت می شوند. بیشتر آنها دارای الگو های رنگی خالداردر تمام عمر خود هستند. کوسه گربه ای ها شب ها به شکار نرمتنان ، سخت پوستان و ماهی های کفزی مشغولند واکثرا با سبیلک های حسی خودمحل شکار را تشخیص می دهند. بیشتر گونه ها کوچک هستند و بالغ ها در حدود1 تا 1.5 متر می باشند اما بعضی از گونه ها مانند false cat sharks ( خانواده Pseudotriakidae ) طو شان به m3 می رسد . swell sharks ( جنس Cephaloscyllium از خانواده ی Scyliorhinidae ) زمانی که وحشت می کنند مقدار زیادی آب را قورت داده و باد می کنند به طوری که محیط کمرشان 3 تا4 برابراندازه طبیعی می شود. کوسه گربه ای ها دارای پلک سوم هستند. این گونه ازکوسه ها تخم گذار هستند. تخم های آنها در غلاف های نرمی قرار می گیرند اما مدتی بعد از تماس با آب دریا کم کم سفت می شوند. در گوشه های این غلاف های کیف مانند ریشه های پیچنده ای قرار دارد که به عنوان لنگری به دور علف های دریایی می پیچد . مواردی از این تخم ها که به ساحل شسته می شوند به عنوان کیف پریان دریایی mermaid purses)) شناخته شده اند. رشد جنین تا جذب کامل کیسه زرده ی بزرگ آنها یعنی چیزی حدود 7 ماه یا بیشتر طول می کشد. Lesser spotted dogfish Scyliorhinus canicula)) از آب های انگلستان گونه ای تجاری است که به عنوان rock fish و یا salmon rock به فروش می رسد. این کوسه سگ ماهی واقعی نیست زیرا باله های پشتی آنها بدون خار است و باله مخرجی نیز دارند. چهار گونه از کوسه های این راسته در معرض خطر هستند که از آن جمله pygmy sharks با نام علمیPoroderma africanum Spiny dogfishes راسته Squaliformes این راسته شامل 70 گونه کوسه در12 جنس و تنها یک خانواده Squalidae می باشد البته در بعضی منابع آنها را در جنس ها و خانواده های بیشتری رده بندی کرده اند. این کوسه ها اساسا در آب های عمیق سراسر جهان در مناطق گرمسیری ، نیمه گرمسیری و معتدل وحتی در دریاهای منجمد شمالی و جنوبی نیز یافت می شوند. Spiny dogfish sharks Squalus acanthias) ) در شمال اقیانوس اطلس با دو باله ی پشتی خار دار و فقدان باله مخرجی کوسه سگ ماهی واقعی هستند . این کوسه ها که به ندرت ازm 1 تجاوز می کنند ازگونه های تجاری مهمی هستند و به pickled dogfish یا spur dogfish sharks نیز معروفند. سالانه 10 میلیون از این کوسه ها صید می شوند و ذخایر آنها در حال نابودی است. این کوسه ها در دسته های بزرگی که در زمان بلوغ تنها شامل یکی از جنس های نر یا ماده می باشند مهاجرت های طولانی را انجام می دهند و هر تابستان به آب های قطب شمال می روند. کوسه سگ ماهی های خاردار طولانی ترین دوره ی بارداری راکه حدود 18 تا 24 ماه است دارند. ماده ها تخم گذار زنده زا هستند در سن 24 سالگی بالغ می شوند و هر بار بیش از 70 تا 80 بچه به دنیا می آورند. در ضمن آنها طولانی ترین عمر را دارند وتا 70 وحتی 100سال نیز عمر می کنند. در زمان صید صیادان از خار های آنها حزر می کنند زیرا در قاعده ی هر کدام از خارهای باله ی پشتی آنها بافت تولید کننده ی سم وجود دارد البته این سم دردناک ، کشنده نیست. بر روی دومین خار باله ی پشتی آنها خطوط تیره و روشنی که نشانه ی رشد زمستانه و تابستانه ی آنهاست وجود دارد . بسیاری از گونه های آب های عمیق این راسته به ویژه lantern sharks یا کوسه فانوسیان ( جنس Etmopterus) دارای اندام های تولید کنده ی نوربوده و بیولومینسانس دارند که باعث جذب اسکوئیدهای آب های عمیق می شود. همین طور دارای چشمان بسیار حساس درسطح پایین نورهستند . کوسه هایی که به پایین ترین اعماق می رسند Portuguese sharks ( Centroscymmus coelolepis) هستند. این کوسه ها معمولا ساکن اعماقm 400 بوده اما از اعماق m3675 نیز صید شده اند. کوچک ترین کوسه ی دنیا که در سال 1985 در عمقm 296 در سواحل کارائیب کشف شد dwarf lantern sharks( Etmopterus perry) نرها در زمان بلوغ cm16 که و ماده ها حدودcm 19 و جنین های متولد شده حدود cm6 هستند و شاید گونه ی دیگری تقریبا هم اندازه این کوسه می باشد pygmy sharks Squaloidon laticaudus)) با این حال ماده ها در زمان بلوغ کمی بزرگتر و حدود cm20 هستند . sleeper sharks عظیم الجثه تنها کوسه هایی هستند که همیشه ساکن آب های قطب شمال بوده و اغلب در زیر یخ ها زندگی می کنند. مانند Greenland sharks (Somniosus microcephalus که طول شان به 6.4 تا 7.4 متر می رسند آنها از فک ها ولاشه ها تغذیه می کنند. و با وجود تنبل بودن خطرناک بوده و حتی رقیب کوسه های سفید هستند اما کمتر مورد توجه قرار گرفته اند.همچنین آنها تنها کوسه هایی هستند که دارای گوشت سمی برای انسان می باشند. جالب ترین گونه هی این راسته یا کوسه های کلوچه برbrasiliensis) Isistius)هستند. کوسه های غارتگر و تنبلی که فقط cm50 رشد می کنند و در اعماق آب های گرمسیری در عمقی حدود m350زندگی می کنند. این کوسه ها به نام های cigar sharks ( به علت رنگ و بدن کشیده و کوچک شان )، Luminous sharks ( به علت تششع نور سبز از زیر شکم شان و کوسه ی برزیلی نیز معروفند. این کوسه ها با چشمان بزرگ و مردمک سبز بالای سر حیوانات بزرگ مانند وال ها و دلفین ها شنا می کنند وبا پرویی آنها را گاز گرفته و با تاب دادن بدن شان قطعه کاملا گردی از گوشت آنها را جدا می کنند. لب های شبیه مکنده و آرواره های محکم ودندان های طویل آرواره ی پایینی به آنها کمک خواهد کرد. گونه های جنس Oxynotus مانند angular rough shark (Oxynotus centrina) کوسه هایی با ظاهر عجیب با پشتی بر آمده و دو باله پشتی بزرگ و سست که در هر کدام یک خار بزرگ فرو شده و فلس های خارداری که برای تهیه سمباده بکار می روند . در زبان های اروپایی به آنها sea pig یا خوک دریا می گویند. Bramble sharks ( جنس Echinorhinus) کوسه های غیر معمولی با فلس های پهن وبسیار بزرگ که بر روی پوست شان پراکنده شده و ظاهر یک بته ی خاردار bramble)) را به آنها می دهد. این گونه ها با اینکه بالای m2.7 طول دارند اما اسکلت انها کلسیفینه نشده و بی نهابت نرم هستند. Threshr sharks ,mackerel sharks & megamouth sharks راسته isuriformes (lamniformes) 10 گونه از بزرگترین کوسه ها ماهیان در 6 جنس و 3 خانواده که در سراسر جهان در دریاهای گرمسیری و معتدل پراکنش دارند در این راسته قرار می گیرند. Thresher sharks (خانواده alopiidae) که نامشان به علت لوب بالایی بی نهایت باریک و بلند باله دمی شان مشتق شده این کوسه ها تا 6m رشد می کنندآنها میان دستجات ماهی های کوچک مانند هرینگ،ساردین و... شنا می کنند و از دم شان به عنوان شلاقی استفاده کرده و آن را در میان دسته های ماهی برای کشتن و بی حس کردن شان می کوبند.آنها شنا گران قوی هستند و می توانند از آب بیرون بپرند. تولید مثل این کوسه ها به صورت oophagy می باشد و2 تا 4 توله بزرگ با طولm 1.5به دنیا می آورند. یکی از کوسه های شگفت آور megamouth sharks ( خانواده megacasmidae) هستند این کوسه ها اولین بار در نوامبر 1976 در هاوایی صید شدتد. طول آنها بیش از m5 بوده و هم اکنون در ژاپن،اندونزی، فیلیپین، آمریکا، برزیل؛ سنگال یافت می شودآنها فیلتر کننده هستند و مهاجرت های شبانه روزی انجام می دهند روز ها در اعماق به سر می برند وشب ها برای خوردن غذا به سطح نزدیک می شوند. تصور می شود آستری در سقف دهانشان وجود دارد که bioluminescence یا زیست تابی در انجا صورت گرفته و سبب جذب شکار می شود. تحقیقات نشان می دهد که آنها یک رابطه دور با basking sgarks دارند. خانوادهsharks mackerel (Iisuridae) شامل کوسه های مشهوری مانند: porbeagle ، salmon sharks (جنس lamna)، mako sharks )جنسIsurus)، ) basking sharks جنس (Cetorhinus، Great white sharks (جنس Carcharodon) می باشد. این کوسه ها شناگران سریعی هستند که پرش های تماشایی به هوا انجام می دهند ، علت این رفتار هنوز نا شناخته است و شاید یک تلاش برای بیرون کردن پارازیت های پوست شان باشد. بیشتر گونه ها خون گرم homoiothermic بوده و دمای خون خود را بالا تر از محیط نگه می دارند. Mako sharks با طولی بیش از m 6 از سریع ترین ماهی های جهان هستند و سرعنشان به بالای 95 km/h می رسد. ترسناک ترین کوسه و ستاره فیلم آرواره ، great white sharks (Carcharodon carcharias) است که White pointer،blue pointer، man eater، یا به طور ساده white sharksk، نیز نامیده می شوند. البته bull sharks, tiger sharks نیز جز گونه های خطرناک هستند و مانند کوسه سفید ها شهرت بدی دارند. طول کوسه سفید بهm 6.7 متر می رسد و غذای آنها پستانداران دریایی است که آرواره های محکم و دندان های تیز آنها را قادر به گاز گرفتن تکه های بزرگی از گوشت وال ها ، سیل و شیر های دریایی می سازد. تولید مثل این کوسه ها نیز oophagy و جنین ها در بدن مادر از تخم های لقاح نیافته تغذیه می کنند. این کوسه تنها ماهی است که می تواند سرش را از آب در جستجو یا تعقیب شکار بیرون بیاورد . کارشناسان معتقدند که در حقیقت آنها به ندرت گوشت انسان هایی را که به آنها حمله کرده اند می خورند و مسئول یک سوم از مرگ های ناشی از حمله کوسه به انسان می باشد. کوچکترین اعضای خانواده mackerel sharks شامل salmon sharks, porebeaglesharks ( که گاهی به عنوان pacific porbeagles نیز شناخته شده اند) می باشند که طول آنها بهm 2.7 متر می رسد و به ترتیب در اقیانوس اطلس وآرام یافت می شوند. Basking sharks با طولی حدود m 10 و وزنی حدود ton 4 که فقط در دریاهای معتدل یافت می شود مقام دوم را بعد از whale sharks در اندازه دارند. این کوسه ها نیز فیلتر کننده هستند اما روش فیلتر کردن این دو گونه با هم متفاوت است basking sharks فقط به فیلتر کردن غیر فعال متکی هستند ودارای 150 خار آبششی با منشا فلس های پلاکوئیدی هستند که در فصل پاییز می ریزند و دوباره در فصل بهار رشد می کنند این کوسه ها در خلال فصل زمستان غیر فعال هستند و در زمان شنا دهان عظیم شان را باز نگه می دارند. آنها مدت های طولانی است که در اقیانوس اطلس و آرام صید می شوند اساسا صید این کوسه ها به علت کبد بسیار بزرگشان که حدود 2000 لیتر روغن غنی از ویتامین A داشته صورت می گیرد نام این کوسه ها به دلیل رفتارشان در زمان شنا کردن و استراحت در سطح می باشد. Angl sharks راسته Squatiniformes این راسته شامل 15 گونه از کوسه ماهیان در 1 جنس و خانواده (squatinidae) می باشد. Angl sharks ظاهری شبیه سفره ماهیان دارند، بدنی پهن، باله های سینه ای و شکمی وسیع، عدم باله مخرجی و همچنین به دلیل ارتباط نزدیکشان با سفره ماهیان skats)) و سپر ماهیان(rays) بسیار مورد توجه هستند اما به دلیل موقعیت دهانشان که به بالای پوزه نزدیک است و شکاف های آبششی شان که جانبی هستند کوسه واقعی محسوب می شوند.این کوسه ها معمولا بالای .8m1 طول دارند و در آب های کم عمق دریاهای گرمسیری و معتدل جهان یافت می شوند. با این حال یکی از گونه ها در عمق پایین تر از 1300m حضور دارد. این کوسه ها اغلب روزها و یا هفته ها خود را در میان شن های کف بستر به صورت نیمه مد فون استتار می کنند و به انتظار شکار باقی می مانند ، زمانی که شکاربه آنها نزدیک شد و آنها با سیبیلک های بویایی خود حضور شکار را تشخیص دادند همین کوسه های بی حال به سرعت به وسیله آرواره های قابل بیرون زدن و دندان های میخی شان شکار را می رباید و سریع عمل می کنند. بعضی از گونه ها اقتصادی می باشند و گاهی اوقات monkfish نیز نامیده می شوند. گونه های مدیترانه و شرق اقیانوس اطلس کاملا متفاوت هستند و ماهی فروشان آنها را به عنوان monkfish می فروشند. تولید مثل آنها نیز oophagy است و بالای 25 توله به دنیا می آورند Hiddenangel sharks (Squatina occults) در معرض خطر هستند Saw Sharks راسته Pristiophoriformes 5 گونه از saw sharks در 2 جنس و 1 خانواده قرار می گیرند. این کوسه ها با داشتن پوزه تیغه ای شکل طویل و پهن به saw fishes واقعی (Pristiformes) شباهت دارند اما پوزه این دو گونه به طور مستقل تکامل یافته. در saw sharks دندان هایی که در لبه های پوزه قرار گرفته اندازه های مختلفی دارند و اتصال این دندان ها نسبتا سست است ولی در saw fishes دندان ها هم اندازه هستند و توسط حفرات اتصال (sockets) محکم به آرواره وصل شده اند. همچنین شکاف های آبششی در اره ماهیان شکمی ولی در کوسه اره ای ها جانبی است. آنهاکوسه های نادری هستند که معمولا طولشان به 1.8m می رسد و بیشتر ساکن غرب اقیانوس آرام و جنوب غرب اقیانوس هند هستند و یک گونه از آنها در اقیانوس اطلس درآب های عمیق باهاما، کوبا و فلوریدا یافت می شود.six gill saw sharks Pliotrema warreni ) دارای 6 شکاف آبششی هستند و 1 شکاف آبششی اضافه نسبت به جنسPristiophorus دارند. در این کوسه ها یک جفت سیبیلک های طولانی در زیر پوزه شان وجود دارد که به آنها در پیدا کردن نرمتنان و سخت پوستان در کف آب کمک می کند. دندان های آنها پهن هستند و برای له کردن بکار می رود و اره شان به ظاهر فقط برای دفاع کردن استفاده می شود. saw sharks زنده زا هستند و 15-20 توله به دنیا می آورند و برای جلوگیری از صدمه دیدن مادر در زمان تولد، توله هایی که به دنیا می آیند دارای یک اره قابل انعطاف و نرم هستند که به عقب خم شده این اره مدتی بعد از تولد محکم و سخت می شود. تالیف وترجمه هانیه همایونی کارشناس شیلات و دانشجوی کارشناسی ارشد بیولوژی دریا منابع:

آموزش پرورش ماهی

رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي كه روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداكثر رشد ماهي در حداقل مدت زمان با حداقل مقدار غذا ، هدف اصلي اوست .
ماهي جانوري خونسرد است و جهت حفظ درجه حرارت بدن خود ، مجبور به صرف انرژي نيست ، بدين لحاظ ، يك ماهي نسبت به يك جانور خونگرم ، از لحاظ تبديل مواد غذايي به پروتئين بدن ، از كارآيي و استعداد بيشتري برخوردار است .
تغذيه ماهيان انرژي مورد نياز ماهي از غذا تأمين ميشود ، بهر حال اين انرژي در اصل از خورشيد توليد مي شود . انرژي خورشيد به وسيله گياهاني كه براي ساختن كربوئيدرات ها، انرژي مصرف مي نمايند، به غذا تبديل مي گردد. جانوران اين گياهان را خورده و انرژي ذخيره شده را جهت انجام فعاليت هاي خود مورد استفاده قرار مي دهند ، بنابراين گياهان بعنوان توليدكنندگان اوليه مواد غذايي شناخته شده اند ، كه اين مواد به صور ديگر تبديل مي گردد و سپس در اختيار ماهيان قرار مي گيرد. در زير بطور فشرده نيازهاي غذايي ماهيان مورد اشاره قرار مي گيرد.
تركيبات معدني ماهـيان از مـواد مـعدني بيشماري استفاده مي نمايند كه عناصر ذيل ضرورت بيشتري براي آنان دارد كه عبارتند از : كلسيم ، فسفر ، سديم ، موليبدن ، كلر، منيزيم، آهن، سلينيوم، يد، منگنز، مس، كبالت و روي كه عوامل ياد شده از طريق محصولات جنبي كشتارگاهها همچون پودر ماهي در اختيار ماهيان قرار مي گيرد.
تركيبات آلي كه خود شامل مواد زير هستند: پروتئين ها
پروتئين ها تركيبات آلي پيچيده اي هستند كه از واحدهاي اسيد آمينه ساخته شده اند و از طريق اسيدهاي ديواره روده به داخل خون جذب و يا جهت توليد انرژي مي سوزند. منابع گياهي و غالباً حيواني در تأمين پروتئين مصرفي ، در جيره غذايي مصرفي ، تغذيه مصنوعي پرورش دهندگان گنجانده مي شود. چربيها
اين مواد از واحدهاي اصلي به نام اسيدهاي چرب تشكيل مي شوند . اطلاعات در مورد جزئيات نياز ماهي به چربي در دست نيست، لذا در غذاهاي ويژه مصنوعي اهميتشان در درجه دوم قرار دارد. ئيدرات هاي كربن
اين مواد شامل گروه وسيعي از مواد شامل قندها، نشاسته ها و سلولز هستند، ساده ترين ئيدرات هاي كربن، قندها و پيچيده ترين آنها پلي ساكاريدها است . اين مواد غالباً در تغذيه مصنوعي ماهياني به كار مي رود كه از طريق آنزيم آميلاز، قادر به بهره وري از محصولات گياهي هستند. ويتامينها : براي سلامت ماهي ضروري و شامل دو دسته اند
محلول در آب كه شامل موارد زير هستند:
الف) تيامين كه در غلات و حبوبات و سبزيجات و خميرترش (Yeast) و بافت حيواني يافت مي شود و كمبود آن باعث كمي رشد و تشنج ها است.
ب) پيريدوكسين، كه در خمير ترش، غلات وحبوبات موجود است و كمبود آن كم خوني ماهي را به دنبال دارد.
ج) اسيد اسكوربيك كه در سبزيجات و بافت حيواني موجود و كمبود آن باعث خونريزي بافتها مي شود.
محلـول در چربي كه خود شامـل ويتامين هاي A-D- KوE مي باشد الف) ويتامين A در روغن ماهي موجود و از طريق گنجاندن پودر ماهي در جيره غذايي تأمين مي شود. ب) ويتامينD از طريـق تأثير نور ماوراء بنفـش در پوست ماهي ساخته مي شود و كمبود آن اختلال در فرآيند استخوان سازي را باعث مي شود. ج) ويتامين E و K در بافت گياهي و سبزيجات موجود و كمبود آنان باعث كم خوني و اختلال در انعقاد خون مي گردد.



عوامل زير نيز در رشد ماهيان آب شيرين از اهميت برخوردارند : چه در آب شيرين و چه شور ماهي بدليل خونسرد بودن ، ميزان فعاليت بدنش با افزايش حرارت بسرعت زياد مي شود، لذا هرچه درجه حرارت بيشتر، انرژي بيشتري مورد نياز ماهي است . بطور معمول در نقاط گرمسير نسبت به نقاط سردسير رشد ماهيان آب شيرين بيشتر است.

جريان آب :ماهيان آب شيرين در صورتيكه در آبي با جرياني سريع نگهداري شوند، نسبت به موقعيكه در يك استخر بسر مي برند، مجبور هستند كه براي شنا كردن و موضعگيري در مقابل جريان آب ، انرژي بيشتري مصرف نمايند.
اندازه بدن : ميزان سوخت و ساز يك ماهي كوچك بالاتر از ميزان مزبور در يك ماهي بزرگ است . بنابراين در عرصه تكثير و پرورش آبزيان، عملاً معلوم شده كه ماهي كوچك ، برحسب واحد وزن بدن به غذاي بيشتر نياز دارد.
ساير عوامل: افزايش مستمر و ممتد فعاليت بدني يا سوخت و ساز ، نياز به انـــرژي يك ماهي را ترقي مي­دهد. اينگونه افزايش عمدتاً نتيجه عواملي هستند كه به عوامل فشار مشهورند كه شامل ازدحام ، سطوح پائين اكسيژن ، آلودگي ، ميزان هاي آمونياك ، همگي عوامل فشار موجود در عرصه تكثير و پرورش محسوب مي­گردند كه ميزان نياز به انرژي را افزايش داده و قادرند بطور نامطلوبي بر ميزان رشد تأثير بگذارند.

استحصال تخم و بچه ماهي: در صنعت تكثير و پرورش آبزيان ، واژه تخم يا بچه ماهي به مراحل جواني حيوان مورد استفاده جهت ماهيدار نمودن استخرهاي پرورش ماهي اطلاق مي­گردد. تهيه و تأمين بچه ماهي در زمينه پرورش ماهيان تحت تأثير وجود اختلافي مهم بين رفتار تخم ريزي گونه هاي مختلف ماهيان قرار دارد. به عبارت ديگر برخي از انواع ماهيان آب شيرين از روي ميل در استخرهاي پرورش ماهي تخم­ريزي مي­كنند و تأمين تخم به راحتي صورت مي­گيرد و برخي در كارگاه تخم ريزي مي­كنند.
بهترين نوع ماهي شناخته شده كه به سهولت در استخر تخم­ريزي مي­نمايند ، ماهي تيلاپيا است. نوع ديگري از سيستم تكثير ماهياني كه در آب شيرين استخرها به حد بلوغ و تخم­ريزي و بهره­برداري مي­رسد ماهي قزل­آلا است. البته وجه تمايز آن با ماهيان ديگر آب شيرين ، در استفاده از استخرهاي بتوني بوده كه ويژه اينگونه ماهيان است. در صورت عدم استفاده از اين گونه استخرها لازم است در شرايط حوضچه تخم­ريزي ماهيان قزل­آلاي مولد از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طريق وارد آوردن فشار بر روي بدن ماهي تخم كشي صورت و سپس تخمهاي بارور شده را به خارج از حوضچه ( استخرهاي غيربتوني ) هدايت كرد.



آب:منـشاء آب شـيرين جـهت پرورش ماهيان، بارندگي است كه با توجه به موقعيت جغرافيايي و آب و هوايي محل تغيير مي­كند. چشمه­ها و چاهها در اثر نفوذ آب باران در زمين بوجود آمده­اند كه جهت پرورش و تكثير ماهيان مورد بهره­برداري قرار مي­گيرند. گاهي نيز از هرز آبهاي جمع شده در زمينهاي شيب­دار با منشاء باران در تكثير و پرورش استفاده مي­گردد. مردابها، درياچه­ها و رودخانه­ها منابع ذخيره هرز آبها هستند.
براي يك استخر پرورش ماهي ، نيازمند يك مقدار آب اوليه جهت آبگيري متناسب با حجم مورد نياز استخر هستيم. مقدار آب مورد نياز براي پرورش ماهي در آبهاي شيرين از مجموع عوامل زير تعيين مي­گردد:
الف) حجم استخر در شروع دوره پرورش ماهي
ب ) تلفات نفوذي در طول دوره پرورش ماهي
ج ) تلفات تبخيري در طول دوره پرورش ماهي


در صورتيكه كل آب شيرين مورد استفاده جهت پر كردن استخر در مواقعي از سال براي تأمين آب استخر كافي نباشد، ساختن يك مخزن ذخيره آب، پرورش دهندگان را قادر خواهد ساخت تا در مواقع پر آبي ، آب را جهت زمان خشكسالي و كم آبي ذخيره و استفاده نمايند. اگر استخر به شكل مربع مستطيل باشد با در هم ضرب كردن دو ضلع و ارتفاع كل آب مورد نياز برآورد مي­شود. ارتـفاع × عــرض × طــول كــه تـعــيين ارتــفاع از طــريــق تـخـمين ميانگين عمق آب صورت مي­گيرد كه بصورت ارتفاعات مختلف سطح استخرقابل استحصال است .


كارگاههاي پرورش ماهي:
مديريت اينگونه استخرها مستلزم تأمين آب كافي و هنر ايجاد شرايط مطلوب محيطي لازم براي حداكثر رشد و حداقل ميزان مرگ و مير جمعيت ماهيان موجود در استخر است. ورود آب به استخر از طريق يك ورودي تحت كنترل انجام مي­گيرد كه هدف از آن تأمين جريان مرتب و قابل تنظيم آب ممانعت از فرار ماهيان و جلوگيري از ورود گونه­هاي نامطلوب به داخل استخر مي­باشد. ايـن آب از طـريق يـك خروجي قابل كنترل به نام مانك (Monk) از استخر خارج مي­گردد و به توليد كننده امكان مي­دهد كه هرگونه لايه آب موجود در كف استخر را كه احتمالاً كيفيت آن پايين آمده و بايستي با آب تازه تعويض گردد را تخليه سازد.


دستورالعمل­هاي عمومي در رويه پرورش ماهيان آبهاي شيرين: در اين خصوص پرورش دهندگان ماهي مي­توانند از محيطهاي آبي و تسهيلاتي استفاده كنند كه براي پرورش كپور و ديگر گونه­هاي ماهي آبهاي شيرين مناسب­ترند ، تا براي ماهيان قزل­آلا، و فنون اين كار در حال حاضر كاملا مرسوم و رايج است. ايجاد استخرهاي ماهي در اصل رويه­اي از آب­زدايي و كنترل منظم مناطق باتلاقي با استفاده از سدهاي ساده كه به تدريج استخرهايي مناسب توليد ماهي در كنار آن ايجادشد، ريشه گرفته است. از لحاظ فني كليه گونه­هاي ماهي آب شيرين را ميتوان پرورش داد و اين بسته به انتخاب بازار است. در ذيل برخي از مسايلي كه در رويه­هاي پرورش و تكثير ماهيان آب شيرين بايد بدانها توجه داشت مد نظر قرار مي­گيرد:
ضد عفوني استخر : استخرها كه در اندازه­هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم­ريزي گرفته تا بيش از 10 هكتار براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته­هاي خاكي ساخته ميشوند كه در هر حال بايد قابل زهكشي باشند و اين كار معمولاً بوسيله سيستم ( مانك ) صورت مي­گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنگ گذاشتن و به آيش در آوردن آن است .
تخم­ريزي: بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميكند و استخرهاي تخم­ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي كه حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي­گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امكان رويش مي­يابند ، بطوري كه رستني­هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اكثر اوقات سال ، خـالي هستند امـا درست قـبل از تخم­ريزي از آب پر مي­شوند و فرصت گرم شدن مي­يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي­گيرند كه درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند . ماهي­هاي توليد مثل كننده آب شيرين در دسته­هايي شامل 2 نر و يك ماده انتخاب ميشوند. نرها به سادگي شناسايي ميشوند. به اين ترتيب كه وقتي كه حفره شكمي آنها به آرامي فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج ميشود. ماده­­ها در اين زمان به واسطه حفره شكمي متورم و منفذهاي برجسته قابل تشخيص­اند ماهي كپور معمولاً در 4 سالگي بالغ ميشود ، گر چه نرهاي آن ميتوانند زودتر بالغ شوند. دسته­هاي ماهيان بلافاصله بعد از آب­گيري استخر ، وارد آن ميشوند و تخم­ريزي بعد از حدود 36 ساعت صورت ميگيرد. ماده­ها روي گياهان مركز استخر تخم مي­ريزند و هر ماهي حدود 000ر100 تخم به ازاء هر كيلوگرم از وزن بدن توليد مي­كند. ماهي­هاي توليد مثل كننده را پس از تخم­ريزي بلافاصله از استخر بيرون مي­آورند تا تخمها را نخورند.
مراحل لاروي : معمولاً تخم ماهيان آب شيرين از جمله كپور پس از گذشت 100 "درجه روز" (يعني 4 روز در دماي 25 درجه سانتيگراد) سرباز مي­كند. لاروها به طول 5 ميليمتر هستند و تنها يك كيسه غذايي كوچك با خود همراه دارند. هنگام آماده سازي استخر تخم­ريزي يا نزديك به اين زمان ، استخرهاي نوزاد پروري بزرگتر از استخرهاي تخم­ريزي هستند و بايد حدود 2/1 متر عمق داشته باشند. اين استخرها اختصاصاً براي توليد لارو بكار مي­روند و بايد تنها حاوي مواد غذايي در چنان اندازه و كيفيتي باشند كـه مـناسب تـغذيه لاروهـا بـاشند. بـراي پرورش پلانكتون­هاي حيواني غذايي در استخرها كود آلي يا شيميايي مي­پاشند. انتخاب بين كودهاي آلي و غير آلي صورت مي­گيرد و كودهاي آلي طبيعي مورد استفاده معمولاً از كودهاي حيواني نظير كود گاو يا اسب هستند . اين مواد را ميتوان به ميزان 1 كيلوگرم در متر مربع بصورت جامد يا مايع ، ترجيحاً در حالت تجزيه كامل كه سطح آمونيم به حداقل مي­رسد بكار گرفت. ( سطح آمونيم بسته به طبيعت خاك استخر و سطح موجود مواد تغذيه­اي در استخر كاملاً متغير است). هنگام كودپاشي دقت زيادي بايد مبذول داشت تا كود بيش از حد افزوده نشود و حالت بي­اكسيژني رخ ندهد. به جاي كوددهي گسترده و يك جا، چه بهتر كه اين كار طي چندين نوبت هر چند هفته يك بار در طول تابستان صورت گيرد.
كودهاي غير آلي را ميتوان به جاي كود آلي بكار برد. كودهاي آلي مواد تغذيه­اي جلبكي را در سطح قابل پيش­بيني­تري فراهم مي­نمايند. در استخرهاي عادي كه داراي مقدار مناسبي خاك در كف هستند ، احتمال دارد كه فسفر ، مواد مغذي را محدود كند كه براي جلوگيري از اين وضع ، از سوپر فسفات­ها استفاده مي­گردد. شكل رايج­تر كودپاشي ، استفاده از تركيب نيتروژن، فسفر و پتاسيم به نسبت 10÷10 ÷ 10 به ميزان 10 كيلوگرم در هكتار ، كمي ديرتر در سال ميتوان بكار گرفت. پس از آنكه كود آلي يا شيميايي افزوده شد و پلانكتون كافي در استخر بوجود آمد لاروهاي تازه سر از تخم درآورده به آن وارد مي­شوند. رشد در اين زمان سريع است و لاروها را بايد به منظور جلوگيري از كاهش ميزان رشد كه در اثر ازدحام بي­رويه ايجاد مي­شود ، پراكنده و كم جمعيت كرد. بطور معمول لاروها را براي بقيه فصل در استخر نگاه ميدارند. همچنين ممكن است در صورت كند بودن ميزان رشد ( كه از طريق نمونه برداري با تور كنترل ميشود) ، از تغذيه كمكي استفاده گردد. در صورتيكه درجه حرارت مناسب باشد، ممكن است ماهيان كليه غذاهايي را كه بطور طبيعي توليد شده مصرف كنند. غذاهاي گندله­اي شكل كه توسط كارخانجات تجارتي توليد ميشوند معمول ترين غذاي ماهيان آب شيرين از جمله كپور هستند. اين مواد از لحاظ غذايي متناسب با نيازهاي ماهي ساخته شده­اند و ميتوان آن را با دست به آنها داد، يا به كمك ابزار اتوماتيك يا تغذيه كننده­ها مورد استفاده قرار داد. در صورتيكه هوا به اندازه كافي گرم باشد ميتوان بطور واقع­بينانه انتظار داشت كه تا پايان تابستان وزن ماهيان 50 تا 100 گرم باشد. در اينجا بايد بر اهميت بالا بودن دماي محيط تأكيد كرد، زيرا پايين بودن درجه حرارت سبب ميشود كه آهنگ رشد كند يا نابود گردد. حداقل دما براي رشد مناسب ، 18 درجه سانتيگراد است، در حالي كه دماي 25-23 درجه سانتيگراد ايده­آلي را براي تبديلات غذايي و رشد بوجود مي­آورد. اهميت درجه حرارت به قدري است كه استفاده از صفحات خورشيدي ، تونلهاي پلي تيني گلكاري شده يا ايجاد پوشش بر روي استخر ، به منظور افزايش درجه حرارت براي بالا بردن آهنگ رشد ، باز هم اقتصادي و بصرفه است.
كنترل بيماري : كنترل بيماري تا حد زياد مسئله­اي است مربوط به بهداشت استخر. استخرها حتي­الامكان بايد در طول زمستان ، خشك نگه داشته شوند و با آهك زنده ، فرمالين يا سود سوزآور ضد عفوني گردند. ماهيان توليد مثل كننده هميشه بايد از بچه ماهيها و ماهيان در حال رشد بزرگ­تر و جدا نگاه داشته شوند. ماهيان بايد بخاطر انگل­ها يا ساير علائم بيماري بطور مكرر در فصل رشد و ترجيحاً حداقل ماهي يك بار بطور كامل معاينه شوند و اگر بيماري آنان محرز گرديد، سريع و بطور موثر درمان شوند. دقت در انتخاب ماهيان توليد مثل كننده اهميت فراواني دارد تا در درجه اول موجب انتقال بيماري به مزرعه نشوند.
كنترل شكارچيان : كنترل شكارچيان ( عمدتاً پرندگان و حشرات آبزي) ، بيشتر با پيشگيري از ورود آنان تا نابود ساختن آنها بايد فراهم گردد. گرين هاوس­ها واقعاً در مقابل شكارچي مقاوم هستند. مسئله عمده ديگر بويژه در اواخر فصل كه گرماي آب بيشتر و محصول ماهي موجود در آب بالاست. آلودگي استخر بوسيله خود ماهيان مي­باشد. در اين حالت اكسيژن مورد نياز ضايعات دفع شده از ماهي ، و همچنين مصرف اكسيژن توسط ماهيان در حال رشد ، سبب كاهش ميزان اكسيژن محيط مي­گردد. براي مقابله با اين موضوع ميتوان آب را در طول شب كه ميزان اكسيژن در پايين­ترين حد خود است ، هوا داد ، يا آب آن را بطور دائم عوض كرد، گرچه مورد اخير با اتلاف حرارت آب همراه است.
منبع : سایت وزارت جهاد کشاورزی

سوالات رایج در مورد پرورش ماهی

چه مجوزهایی برای پرورش ماهی لازم است ؟
پاسخ :

1. موافقت اصولی : چنانچه امکانات معرفی شده از جانب متقاضی دارای ضوابط و شرایط پرورش ماهی باشد پس از تصویب کمیسیون صدور پروانه موافقت اصولی صادر میشود که رونوشت آن به ادارات محیط زیست ، امور آب و امور اراضی استان ارسال می شود.

2. پروانه تاسیس : چنانچه جواب تمام استعلامات مثبت باشد پس از صلاح دید کمیسیون صدور پروانه پروانه تاسیس صادر میشود که بر اساس آن شخص اجازه ساخت و ساز پیدا کرده و جهت دریافت تسهیلات به بانک معرفی می شود.

3. پروانه بهره برداری : پس از اتمام کار ساخت و ساز و بازدید کارشناسی چنانچه مورد دارای شرایط ماهیدار کردن باشد از جانب کمیسیون صدور پروانه ، پروانه بهره برداری صادر می شود.

* لازم به تذکر است در هر مورد از مجوزهای فوق چنانچه تا زمان اعتبار پروانه صادره ، کار اتمام نیافته باشد مجوز باید تمدید گردد.

** مزارع زینتی : استعلام از ارگانهای مذکور لازم نیست و شخص بایستی فیش آب یا مجوز چاه خود را ارائه نماید .

*** مزارع خرد: چنانچه مدارک چاه و زمین تکمیل باشد به یکباره مجوز بهره برداری از منبع آب کشاورزی صادر می شود.



شرایط لازم و نحوه شرکت در کلاسهای پرورش ماهی چیست؟
پاسخ :

افرادی که در فعالیتهای آبزی پروری شرکت دارند به گروههای زیر تقسیم می شوند و برحسب تجربه و سابقه کار آبزی پروری با هماهنگی های لازم از طرف مجریان دوره های آموزشی-ترویجی می توانند در دوره های آموزشی شرکت نمایند.

تولید کنندگان با بیش از 2 سال سابقه تولید در امر تکثیر و پرورش ماهی
آبزی پروران با یک سال سابقه فعالیت در امر تکثیر و پرورش ماهی پس از گذراندن دوره آشنایی لازم است دوره های عمومی و تکمیلی مرتبط با نوع فعالیت را اموزش دیده و سپس در دوره های مدیریتی با فاصله منظم شرکت نمایند.
صاحبان منابع آبی خرد و بهره برداران از دریاچه های پشت سد به شرط گذراندن دوره آشنایی با تکثیرو پرورش آبزیان می توانند در دوره های صید و بهره برداری از آبهای داخلی شرکت نمایند. همچنین شرکت در دوره های توجیهی 1 روزه برای این گروه و علاقمندان به آبزی پروری بلامانع است.


آیا تولید و پرورش ماهی اقتصادی است،چه میزان تولید کنیم تا تولید مقرون به صرفه باشد؟
پاسخ:

تولید ماهی زمانی اقتصادی خواهد بود که همراه با مدیریت مناسب صورت گیرد و اینکه چه میزان تولید مقرون به صرفه باشد بستگی به هدف سرمایه گذار دارد به طور مثال اگر هدف از پرورش ماهی استفاده بهینه ازمنابع آب کشاورزی باشد تولید 2-5/1 تن ماهی نیز بهره اقتصادی خواهد داشت ولی اگر هدف سرمایه گذاری تنها پرورش ماهی باشد حداقل تولید اقتصادی 5 تن در سال میباشد.در این صورت بدیهی است با افزایش میزان تولید صرفه اقتصادی بیشتر خواهد بود.

چه شرایطی برای پرورش ماهی لازم است؟
پاسخ :

1 . علاقمندی به پرورش ماهی

2. داشتن آب با دما و دبی مناسب

3. دارا بودن زمین با موقعیت و شرایط مساعد

4. دارا بودن سرمایه اولیه

5. گذراندن کلاسهای آموزشی مورد نیاز

میزان آب و زمین مورد نیاز برای پرورش ماهی چقدر است؟
پاسخ :

بستگی به نوع و روش پرورش دارد .



وضعیت بازار ماهیان پرورشی چگونه است؟
پاسخ:

ماهیان پرورشی شامل قزل آلا ، فیتوفاگ، کپور، آمور و بیگ هد میباشد.

این دسته از آبزیان یا به صورت زنده (قزل آلا) و یا به صورت تازه در مراکز خرده فروشی عرضه میگردد. بیشترین میزان مصرف در گروه آبزیان پرورشی را قزل آلا به خود اختصاص داده است.

که دلایل مصرف آن عبارتند از:

کیفیت مطلوب عرضه با توجه به نزدیکی مزارع پرورشی به مراکز عرضه
امکان عرضه به صورت زنده فروشی
کیفیت بهتر گوشت از نظر طعم، مزه و سهولت جداکردن استخوان


آیا بدون داشتن آب و زمین هم می توان ماهی پرورش داد یعنی آیا شیلات زمین معرفی یا واگذار می نماید؟
پاسخ:

خیر ، خود فرد باید امکانات را معرفی نماید و چنانچه امکانات ارائه شده دارای ضوابط کار پرورش ماهی باشد ،مجوز صادر میشود. تنها در موارد خاصی شخص جهت دریافت زمین به اداره کل منابع طبیعی استان معرفی میشود.



برای شروع پرورش ماهی چه کتابهایی معرفی می شود؟
پاسخ :

کتاب آشنایی با تکثیر و پرورش آبزیان

کتاب توجیهی پرورش ماهی در منابع آبی کوچک (گرمابی و سردابی)

کتاب پرورش ماهی قزل آلادر استخرهای ذخیره آب کشاورزی

کتاب پرورش ماهی قزل آلا(عمومی)

کتاب پرورش ماهی قزل آلا(تکمیلی)



9.کتابهای شیلات از چه مکانهایی قابل تهیه است؟

پاسخ :

1. انتشارات سعیدی( اصلانی) به نشانی : تهران بلوار کشاورز خیابان 16 آذر ساختمان کتاب 112 طبقه زیرین تلفن : [phone]

2. انتشارات نقش مهر به نشانی: تهران بلوار کشاورز خیابان 16 آذر نبش خیابان پور سینا پلاک 21 تلفن:[phone]



10.هزینه لازم برای ساخت استخرپرورش ماهی چقدر است؟

پاسخ :

1. احداث استخرهای مزارع پرورش ماهیان سردابی : با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات مزرعه و سرشکن شدن آن بر روی هر متر مربع با مصالح رایج در کشور شامل سیمان ، ماسه ، شن ، سنگ ، بلوک سیمانی و آهن آلات و.... به طور متوسط 700 هزار ریال

2. احداث استخرهای ترویجی دو منظوره پرورش ماهی : با در نظر گرفتن تمهیدات جانبی شامل تجهیزات استخرها برای هر متر مربع 500 هزار ریال

3. احداث استخرهای از نوع D-END : با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات و تجهیزات لازم به ازای هر متر مربع 700 هزار ریال

4. احداث استخرهای خاکی برای مزارع پرورش ماهیان گرمابی که واحد محاسبه هکتار میباشد برای ساخت هر هکتار استخر 40 الی45 میلیون ریال


* تغییرات قیمت در احداث استخرها بستگی به شرایط جغرافیایی و عوامل دسترسی دارد که 15%

در تغییرات موثر میباشد ضمنا محاسبات مربوط به سال 1383 میباشد. 

۱۱.آیا از آب چاه میتوان برای پرورش ماهی استفاده کرد؟

پاسخ :

بله، در دوصورت امکان پذیر است:

1- بصورت دومنظوره در کنار کار کشاورزی بطوری که آب خروجی ، مورد مصرف کشاورزی قرار گیرد.

2- بصورت مداربسته در صورت اخذ مجوزهای موردنیاز

بجز این دوحالت تواید ماهی با آب چاه توجیه ندارد.

۱۲.بیماری شایع حباب گازی چیست و راه پیشگیری از آن چگونه است؟

پاسخ :

در مزارع پرورش ماهی که از منابع آب زیرزمینی استفاده میکنند در مواردیکه گازهای محلول مثل اکسیژن و نیتروژن یا دی اکسید کربن بیش از حد معمول بوده و به حالت فوق اشباع همراه با افزایش ناگهانی دما درمی اید ، عامل بروز بیماری حباب گازی است. از علائم آن میتوان به بیرون زدگی چشم همراه با خونریزی در برخی مواقع، تیرگی رنگ، عدم پاسخ به تحریکات محیطی، کم اشتهایی و بی اشتهایی و ظهور حبابهای گاز در اطراف چشم ، آبشش و پوست اشاره کرد

راههای پیشگیری:

جلوگیری از ورود مستقیم آب به استخر و هدایت آب در حوضچه و توقف نیم ساعته آب در آنجا و سپس ورود به استخر،افزایش طول کانال آبرسانی و ایجاد موانع در طول مسیر جهت پرتاب یاشکستن لایه های آب به منظور خروج گازهای فوق اشباع ، استفاده از برجهای هواده به منظور تبادل گازها

البته دستگاههایی نیز موجود میباشد که ضمن هوادهی آب اقدام به گاززدایی نیز مینماید.لکن به محض مشاهده علائم بایستی با کارشناسان شیلات تماس حاصل گردد.



۱۳. پرورش ماهی به روش مداربسته چگونه است ؟

پاسخ :

با استفاده از آب چاه ،احداث سوله و حوضچه های پرو رشی و نصب دستگاههای مورد نیاز از قبیل دستگاههای میکرو فیلتر ، بیوفیلتر، اکسیژن ساز و ... صورت میگیرد و اگر چه تولید در واحد سطح زیاد میباشد لیکن مدیریت مضاعفی را میطلبد. 



۱۴ پرورش ماهی به روش دومنظوره چگونه است ؟

پاسخ :

در این روش آب مورد استفاده جهت آبیاری در صورتیکه از لحاظ فیزیکی و شیمیایی مناسب گونه ماهی باشد ابتدا وارد استخر دارای ماهی شده و سپس با همراه داشتن ترکیبات ازته و سایر مواد مغذی در مزرعه مستهلک میگردد. استخر مورد استفاده میتواند استخر ذخیره آب کشاورزی که قبلا در مجموعه احداث شده با اعمال یکسری تغییرات در ورودی و خروجی و آماده سازی اولیه باشد در غیر اینصورت مناسب بودن دبی و دمای آب میتوان نسبت به احداث استخر متناسب با طرح استخرهای پرورش ماهی که کار ذخیره آب را نیز انجام میدهد اقدام نمود.

ماهی دندان نیش

ماهیهای دندان نیش که به نام غول ماهی نیز شهرت دارند در اعماق دریاها زندگی می‌کنند و این گونه ماهیها که بسیار وحشی به نظر می‌‌رسند، جزء خانواده Anoplog astridae (که گاه به غلط Anoplog asteridae نوشته می‌شود) به شمار می‌‌آیند.این گونه در آبهای گرمسیری و سرد ـ معتدل پراکنده هستند. این خانواده تنها شامل دو گونه بسیار مشابه می‌‌باشد:

• .ماهی دندان نیش معمولی، Anoplogastr cornuta)۱۸۳۳ و valenciennes) که در سراسر جهان پراکنده هستند.
• .ماهی دندان نیش تیغ دار،(brachycera Anoplogastr kotlyar۱۹۸۶) که در آبهای گرمسیری اقیانوس آرام و اطلس پراکنده هستند

اندام‌شناسی

اگر چه این گونه ماهیها بخاطر دندانهای بیش از حد بزرگ و نیش مانند خود و همچنین صورت خشک و خشن خود به این نام شهرت یافته‌اند اما این ماهیها بسیار کوچک بوده و هیچ آسیبی به انسان نمی‌رسانند. طول بزرگ‌ترین ماهی درگونه ماهی دندان نیش معمولی به حداکثر ۱۶ سانتی متر (۶ اینچ) می‌‌رسد و طول بزرگ‌ترین ماهی درگونه ماهی ماهی دندان نیش تیغ دار در حدود نصف این اندازه است.

این ماهی دارای سر بزرگ با حفره معدی حجیمی است که شکل ابتدایی دارد، روی سطح آن حفره‌های مخاطی آبکش مانندی قرار دارند که به‌وسیله لبه‌های دندانه دار مشخص شده‌اند و پوست نازکی نیز سطح آن را پوشانیده است.

چشمان این ماهی نسبتاً ریز هستند و در سمت فوقانی سر جانور قرار دارند. بدن این ماهی قهوه‌ای تیره و سیاه است که در پهلوها بسیار فشرده بوده و از جلو گود و هر چه به سمت دم ماهی پیش می‌‌رویم باریک تر می‌شود. باله‌های این ماهی کوچک، ساده و بی مهره هستند، پولکها در پوست ماهی قرار دارند که به شکلبشقابک های  نازک به چشم می‌‌خورند. اگر چه این ماهی چشمان ریزی دارد. ولی خط جانبی بدن این جانور کامل تکامل یافته و به شکل یک شیار باز در امتداد پهلوها به چشم می‌‌خورد.

در ماهیهای بالغ دو دندان نیش فک تحتانی جانور آنقدر دراز هستند که برای جایگیری مناسب دندانها در زمانی که دهان ماهی بسته است، دو حفره در دو طرف مغز جانور در مقابل یکدیگر قرار گرفته اند. ماهیهای جوان از لحاظ ظاهری کاملاً متفاوت هستند: ماهیهای جوان برخلاف ماهیهای بالغ دارای مهره‌های کشیده بر روی سر و سرپوش هستند، چشمان درشت تری دارند، یک کیسه هوا در بدن این نوع ماهی فعال است، تیرهای آبششی باریک و کشیده‌ای دارند، دندانهای بسیار کوچک‌تر هستند و قابلیت فشردگی دارند. و رنگ آنها خاکستری روشن است. این تفاوتها باعث شده است که در مرحله زندگی این ماهی به‌عنوان دو گونه مجزا طبقه بندی شوند که یکی از آنها در طبقه دیگری caulolepsis، قرار می‌گیرد.

زادآوری

ماهیهای دندان نیش دارای لیسه های پلانکتونی و بی حفاظ هستند. زمان و تکرر تخم ریزی در آنها مشخص نیست، اما بر طبق گزارشات بعضی فعالیتهای تخم ریزی در ماههای ژوئن تا اوت مشاهده شده است. وقتی که طول بدن ماهیهای جوان نیش دندان معمولی به ۸ سانتی متر (۳ اینچ) می‌‌رسد، آنها کم کم شبیه ماهیهای بالغ می‌شوند و به طرف اعماق آب می‌‌روند. آغاز بلوغ ماهیهای نیش دندان مشخص نیست، اما معمولاً بلوغ این ماهیها زمانی است که طول آنها به ۱۳ سانتی متر (۵ اینچ) می‌‌رسد. این ماهیها همانند اکثر ماهیهایی که در اعماق دریاها زندگی می‌کنند و به کندی رشد می‌کنند

منابع

دانشنامه رشد

آروانای نقره ای

آروانای  نقره ای(Silver Arowana)

آرواناها ماهیان بزرگ ، شاهانه و با ابهت ، با پولک های بزرگ و مرواریدوار هستند . این خانواده ( خانواده ی Osteoglossidae ) در دوره ی ژوراسیک ( Jurassik ) پدیدار شده اند و به

 

 نظر می رسد که در 150 میلیون سال اخیر تغییرات اندکی داشته اند . آنها گروهی منحصربه فرد و برجسته از ماهی ها هستند و اغلب در تجارت ماهیان زینتی بیشتر مطالبه شده و مشتریان فراوانی دارندذ . تا این ، تنها 3 مورد تخم ریزی در اسارت این ماهی سندیت پیدا کرده است .

 

آرواناها یکی از با ارزش ترین ماهیان تزئینی هستند که قیمت به صد و یا هزاران دلار می رسد . اسم چینی این ماهی Dragon fish  = هیولا ماهی God fish  باعث ایجاد شبهاتی در مورد اسرار  و رموز با این ماهی ها میگردد .

آروانای نقری ( Osteoglessum  bicirrhosum ) که بومی آمریکای جنوبی است مشهورترین عضو این خانواده قدیمی یعنی آروانا است . از این خانواده تنها گونه های نقره ای و سیاه می توانند با مجوزهای سخت گیرانه و مشکل حمل و نقل و صادر شوند . گونه های قرمز و طلایی آرواناها در خطر انقراض می باشند و تنها در بازار سیاه است که میتوان آنها را بدست آورد . با این وجود تنها جائی که میتوان این ماهی ها را راحتتر بدست آورد جنوب شرقی آسیاست و آن بدین دلیل است که سود سرشار آن جریمه های مالی این کار را جبران می کند . یک عدد آروانای طلایی در بازار سیاه اندونزی قیمتی بالغ بر $1400 دلار دارد .

در سال 1991 ما به تانکی که 240 سانتیمتر بود 12 بچه آروانا که حتی در بعضی از آنها کیسه ی زرده مشاهده می شد افزودیم . تانک دارای سیستم تصفیه آب و همچنین سرپوش توری بود . داشتن سرپوش یکی از مهمترین نیازها است زیرا این ماهی ها صرفنظراز اندازه و سن ان

ها از تانکشان بیرون خواهند پرید . بنابراین تانکشان " همیشه " باید پوشیده باشد . ماهیان پشه خور و مولی ها نیز به عنوان غذا به تانک افزوده می شوند . تنها 5 عدد از 12 آروانا توانستند این دوره ی 3 ساله را طی کرده و به بلوغ جنسی برسند .

5 ماهی زنده مانده  و هم اکنون در حدود 120 سانتیمتر هستند که به نظر می رسد max سایز آنها باشد . با این وجود در این ماهی ها متناقض و ناجور است . البته سایزهای آکواریمی آن تا حدود 60-70 سانتیمتر رشد می کنند .

آرواناها در مورد شرایط آب خود بسیار نکته بین و حساس نیستند برخلاف سایر ماهیهای حوزه آمازون آرواناها به آب سبکاسیدی برای پرورش موفق نیاز ندارند .ما تغییرات مفصلی را در خصوص دمای این ماهی منظور نکردیم و اغلب دمای آن ثابت و حدود 60 درجه فارنهایت بود . PH و سختی آب نیز زیاد مودر توجه دقیق قرار نگرفت ولی سختی اب نیز تقریباً در حدود 60 میلیمتر در لیتر میزان شده بود . PH نیز اغلب ما بین 8-7 بود . با این وجود تأکید ما بر تمیزی آکواریم بخصوص در دوران بلوغ و تخم ریزی بود . اعتقاد ما بر استفاده از غذاهای زنده یا تمیز کردن آکواریم پیوند خورده بود .

به محض اینکه این ماهی نشانه هایی مبنی بر نزدیک شدن دوران بلوغ را عرضه داشتند ، آنها از مرکز تحقیق و پرورش Mariculture به انستیتویی در هاوایی منتقل شدند . ابتدا این ماهی ها از 60 به حدود 75 سانتیمتر رشد کردند .

در طول تابستان نشانه هایی آشکار از تکامل یافتن تخم دان در 2 تا از آرواناها بروز یافت . و نیز نشانه های رفتاری مبنی بر جفت یابی مشهود گشت .

این ماهی ها پرورش دهندگان بچه های خود می باشند ، به خصوص نرها کم تخم ها و یا بچه ها را حداقل برای مدت 2 ماه در دهانش نگاه پی دارد . قطرتخم ها  5-4 میلیمتر است . بچه ها نیز 7-5 سانتیمتر می باشند و حدود 30-12 عدد می باشند . والدین باید سریعاً از بچه ها جدا شوند . این عمل میتواند با بازکردن و جستجوی دهان پدر صورت پذیرد . البته اگر والدین از بچه ها نگهداری می کنند نیازی به جداسازی نمی باشد ، حتی جداسازی می تواند باعث وارد شدن لطمات روحی به والدین گردد . ولی اگر نشانه هایی مبنی بر خورده شده تخم ها و یا نوزادان توسط والدین مشاهده گردد سریعاً باید از هم جدا گردند . برخی از پرورش دهندگان مزیت هایی را در جداسازی والدین و تخم ها ذکر می کنند که شاید مهم ترین انها تسریع زمان تخم ریزی بعدی است .

 با غذاهایی چون آرتمیا و نوزادان ماهیان و نوزادان ماهیان زنده زا بچه آرواناها به سرعت رشد می کنند . نگهداری تعداد زیادی آروانا در یک مکان ممکن است منجر به زدوخورد بین آنها و در نهایت کاهش تعداد آنها گردد ، بنابراین بچه ماهی ها باید فضای کافی برای رشدشان در اختیار داشته باشند . روش معمول نگهداری 12 بچه آروانا در تانکی به درازی 240 سانتیمتر است . آنها باید در تانک های بزرگ و یا حوضچه ها پرورش یابند و در آن مکان نیز باید بزرگترین ماهی باشند . در صورت نگهداری چندین آروانا مشکلی که ممکن است پدیدار گردد ، درگیری آنها می باشد . برای جلوگیری از امر فوق میتوان از ماهی دیگری بعنوان هدف استفاده کرد . برای مثال از یک گلدفیش 15 سانتیمتری بعنوان هدف استفاده می شوند و با قرار دادن آن در تانک حاوی آروانا دیگر آرواناها توجهشان با همنوعانشان قطع و یا کم می شود

یه غول دریایی

با تزريق اكسيژن به آب مي‌توان توليد ماهي را تا سه برابر افزايش داد

شیلنا - پایگاه اطلاع رسانی شیلات ایران
كارشناسان اداره كل شيلات استان فارس و پرورش‌دهندگان ماهيان سردآبي در نشستي با حضور پروفسور Grigorios Kanlis استاد دانشگاه يونان و متخصص فيزيولوژي و تغذيه ماهي راههاي افزايش توليد ماهيان سردآبي را بررسي كردند.
آقاي پروفسور Grigorios Kanlis در اين نشست به سئوالات تخصصي پرورش دهندگان ماهي پاسخ داد.
به گفته ترابي زاده رئيس اداره تكثير و پرورش شيلات فارس، تكنولوژي مدرن و نوين در آبزي پروري فرآيندي است كه بايد با جديت دنبال گردد كه استفاده از اكسيژن مايع و مخلوط‌كنندة اكسيژن با آب، نمونه‌اي از آن است.
قابل ذكر است شيلات فارس از پيشگامان اين صنعت در كشور بوده و اين روش هم اكنون در سه مزرعه استان در حال اجرا مي‌باشد.

مارماهی الکتریکی

مارماهی الکتریکی غیر عادی‌ترین گونه ماهیهاست. این ماهی قادر است شوکهای الکتریکی قوی تا 600 ولت تولید کند و از آن برای شکار و دفاع از خود استفاده کند. این ماهی در طبقه خود (طبقه مارماهیهای الکتریکی آمریکای جنوبی) به عنوان یک شکارچی درجه یک شناخته شده است بطوری که هیچ جانور دیگری جرات ندارد که برای خوردن این نوع ماهی خطر مرگ بوسیله جریان برق را به جان بخرد. مارماهی الکتریکی ضربانهای الکتریکی منحصر بفرد خود را به گونه‌ای شبیه باتری بوجود می‌آورد که در آن توده‌ای از بشقابکها جریان برق تولید می‌کنند

مارماهی الکتریکی (نام علمی: electrophorus electricus) جاندار آبزی و مهره‌داری است از رده شعاع‌باله‌ها، راسته برق‌ماهیان (Gymnotiformes)، خانواده کاردماهیان پشت‌برهنه (Gymnotidae).

مارماهی برقی غیر عادی‌ترین گونه ماهی هاست. این ماهی قادر است شوک‌های الکتریکی قوی تا 600 ولت تولید کند و از آن برای شکار و دفاع از خود استفاده کند. این ماهی در طبقه خود (طبقه مارماهیهای الکتریکی امریکای جنوبی) به عنوان یک شکارچی درجه یک شناخته شده است بطوریکه هیچ جانور دیگری جرات ندارد که برای خوردن این نوع ماهی خطر مرگ به‌وسیله جریان برق را به جان بخرد

 زیستگاه

مار ماهی الکتریکی را می‌توان در حوضه رود آمازون و رود ارینوکو و همچنین نواحی اطراف آنها یافت. طول این ماهی‌ها به 5/2 متر و وزن آنها به 20 کیلو گرم می‌‌رسد، البته طول اکثر این ماهیها از یک متر تجاوز نمی‌کند. این گونه ماهیها بدن دراز و کشیده استوانه مانندی دارند که با تعدادی پولک پوشیده شده، سر آنها تخت و رنگ بدنشان سبز مایل به خاکستری است که هر چه به قسمت‌های زیرین بدن نزدیک می‌شود به زردی می‌‌گراید. همانطور که از توصیفات بر می‌آید این گونه ماهی‌ها ظاهر زیبایی ندارند.

مارماهی الکتریکی ترجیح می‌‌دهند که کف گل آلود آبهای آرام زندگی کنند. این ماهیها هوا تنفس می‌کنند و برای اینکار حدودا هر 10 دقیقه یکبار به سطح آب می‌‌آیند و پس از بلعیدن هوا دوباره به کف رودخانه باز می‌‌گردند.

تولید برق

مار ماهی الکتریکی ضربانهای الکتریکی منحصر بفرد خود را به گونه‌ای شبیه باتری بوجود در می‌‌آورد که در آن توده‌ای از بشقابک‌ها جریان برق تولید می‌کنند. این ماهی‌ها به‌وسیله توده صفحات الکتریکی (حدود 500 تا 600 صفحه) قادر است شوک‌های الکتریکی با ولتاژ 500 و جریان یک آمپر تولید کند. اگر چه گزارشها نشان می‌‌دهد که جانورانی هم وجود دارند که قادرند ولتاژهای بالا تری تولید کنند ولی این موضوع اصلاً مهم نیست چرا که همین مقدار جریان می‌تواند هر جانوری را بی حس و یا از حمله منصرف کند.

ماهیهای جوانتر ولتاژهای کمتری (در حدود 100 ولت) تولید می‌کنند. این ماهیها قادرند شدت برق خروجی را تغییر دهند مثلاً برای شکار جریانهای برق کمتر و برای بی حس کردن شکار و دفاع از خود جریانهای برق بیشتری تولید کنند.

مطالعه این گونه‌ها برای برخی از پژوهشگران بویژه آنهایی که از acetylcho linesterase و A.T.P آنها استفاده می‌کنند، جالب بنظر می‌‌رسد.

از آنجائیکه این گونه‌ها قادرند در هنگام آشفتگی و سراسیمگی شوک‌های الکتریکی متناوب و قوی را در مدت زمان طولانی (دست کم یک ساعت) تولید کنند بدون اینکه نشانه‌ای از خستگی در آنها دیده شود، محققان علاقمندند که دقیقا از چگونگی آن مطلع شوند.

گربه ماهی الکتریکی (Malapterurus electricus) و ماهی چهارگوش الکتریکی (Torpedo mamorata T.californica) از جمله گونه‌های مشابه مارماهی الکترکی بشمار می‌‌آیند.