در این  پست مطلب چند تا کار کلاسی ارائه شده از همکلاسی هایم را با اجازه  خودشان در وبلاگ قرار می دهم و با تشکر از همه آن ها امیدوارم که از این مطالب استفاده لازم را ببرید

 مدیریت گیاهان آبزی

حلوا سفید

تكثير قزل آلا

تكثير قزل آلا به صورت مصور و خلاصه

دانلود

پرورش توام ماهي

پرورش توأم ماهی

پرورش ماهی توام با پرورش ماکیان، دام و همچنين در پرورش در  كنار محصولات كشاورزي مانند شاليزارها و ...مي تواند سبب افزایش درآمد خانواده ها شود. از آن جایی که فضولات حیوانی، بارور کننده استخرهای پرورش ماهی است و  60 درصد هزینه های پرورش ماهی را غذا تشکیل می دهد، بنابراین پرورش توأم ماهی و انواع دیگر دام ها بسیار اهمیت دارد. سعی بايد بر اين باشد كه بيشترين استفاده از زمين و آب به عمل آيد، تا سبب  افزايش کارایی و سوددهی بیشتر در فعالیت های زراعی و دامپروری  شود. لذا بايد یک ترکیب مناسبی از دام و محصول كشاورزي را که متناسب با آن منطقه باشد انتخاب كرد. در اين زمينه يك پاور پوينت از خانم مهندس آناهيد همكلاسي محترم بنده كه لطف كردند اين پاور پوينت را در اختيار من گذاشته اند را در وبلاگ قرار مي دهم.  اين پاورپوينت به طور جامع اما خلاصه به توضيح

 1-مزایای طرح کشت توام برنج وماهی درشالیزار و گونه هاي پرورشي در اين سيستم

2 - پرورش توام ماهي با دام

3- پرورش توام ماهي با ماكيان

مي پردازد اميدورارم  استفاده لازم را ببريد.

 دانلود

آخرین پیشرفت ها در زمینه به کارگیری غذای زنده در ماهیان تزئینی آب شیرین

چکیده:

 پیشرفت های صنعتی ماهیان تزئینی آب شیرین به دلیل کمبود غذای زنده برای تغذیه ماهی در مراحل مختلفی از تولید از کار باز مانده است. این مقاله آخرین پیشرفت ها را در زمینه به کارگیری از روتیفرهای آب شیرینBrachionus calyciflorus  ،ناپلی آرتمیا[1] و سیست های دکپسوله شده آرتمیا[2] و همچنین آرتمياي در حال رشد[3] را گزارش می دهد.

نتایج نشان داده که روتیفرها به عنوان یک یک استارتر غذایی ایده آل برای dwarf gourami (Colisa colisa) هستند، که این ماهیها نمونه ای از ماهیان تزئینی آب شیرین هستند که دارای  لاروهای بسیار کوچکی هستند که قادر نیستند ناپلی آرتمیا یا موئینا را در مراحل ابتدایی تغذیه خود ببلعند.استفاده از روتیفرهای آب شیرین به عنوان غذای آغازین در مقایسه با غذاهای زنده مرسوم ، به طور قابل توجهی رشد و بقای لارو dwarf gourami را بهبود می بخشد (روزهای 12-2) و اثرات مفید تری نسبت به فاز بعدی تغذیه با ناپلی آرتمیا (در روزهای 32-13) دارند.

 روتیفر آب شیرین و ناپلی آرتمیا همچنین در پرورش لارو دیسکاس در غیاب والدینشان مفید هستند.که از خورده شدن احتمالی  توسط والدینشان  جلوگیری می كند.کار در زمینه سیست های دکپسوله شده آرتمیا نشان مي دهد که سیست ها می توانند به عنوان جانشین غذایی برای  ناپلی آرتمیا و یا موئینا در پرورش ماهیان تزئینی آب شیرین استفاده شوند. درتست پنج گونه  بچه ماهیان تزئین آب شیرین (گوپی Poecilia reticulate ، مولی[4] Poecilia sphenops ، پلتی[5] Xiphophorus moculatus ، دم شمشیری Xiphophorus helleri و نئون تترا Hyphessobrycon herbertaxelord[6]i ) مشاهده شد استفاده از سیست های دکپسوله شده آرتمیا در طول دوره پرورشی مقاومت در برابر استرس و رشد وبقای بهتر آن را نسبت به گونه های تغذیه شده با ناپلی آرتمیا و یا موئینا را درپی دارد). سیستم های پرورشی در زمینه استفاده از آرتمیای در حال رشد چشمگیری داشته اند این سیستم ها از آب دریایی 20 درصد رقیق شده برای پرورش استفاده می کنند که میزان تولید متوسط 3kg/m³ آب از آرتمياي در حال رشد در یک سیکل 12 روزه را دارد. با این سیستم پرورش دهندگان هر اندازه ای از آرتمیا تا بالاتر از5 میلی متر مقتضی سن و اندازه ماهیان، با زمان های برداشت متفاوت می توانند تولید کنند. این ویژگیها با فنون بیوانکپسولیشن[7] در هم آمیخته و برای افزایش کیفیت آرتمياي در حال رشد مناسب است و این ارگانیسم ها را به صورت ایده آل برای جیره غذایی نوزادگاهی پرورش ماهیان تزئینی آب شیرین در می آورد.تحقیقات انجام شده نشان داده است که غذای زنده مورد استفاده در کارگاههای تغذیه ماهیان آب شور می تواند برای بهبود و کارایی رشد ماهیان آب شیرین به کا ر رود.

 کلمات کلیدی: ماهیان تزئینی، غذای زنده، روتیفر آب شیرین، سیست های دکپسوله شده آرتمیا، آرتمياي در حال رشد

دانلود متن به صورت كامل

 

پرورش ماهي سيم سرطلايي Gilthead seabream

این مطالب در زمينه Gilthead Seabream (ماهي سيم سرطلايي) از برنامه گونه هاي آبزي پرورش يافته FAO گرفته شده است

شناسايي

Sparus aurata (Linnaeus, 1758

خوصيات بيولوژيكي

بدن تخم مرغي شكل، نسبات عميق و فشرده، وضعيت سر با يك منحني منظم، چشم هاي كوچك، دهان پايين، و به طور ناچيزي اريب و لب ها ضخيم هستند.  چهار تا شش  دندان نيش مانند در هر آرواره  و به دنبال آن دندان هاي آسيابي شكل در قسمت عقب و در 2 تا 4 رديف چيده شده اند. همه خارهاي آبششي بر روي اولين كمان آبششي كوتاه هستند، 10 به 13، 7 يا 8 تا پايين تر و 5 (به ندرت 4)  تا 6 تا در قسمت بالاتر هستند. باله پشتي با 11 خار و 13 تا 14 شعاع نرم هستند. و باله مخرجي داراي 3 خار و 11 تا 12 شعاع نرم است.

گونه ها داراي فلس و پيش سرپوش آبششي فاقد فلس مي باشد. فلس هاي امتداد خط آبششي 73 تا 85 مي باشد. رنگ خاكستري نقره اي دارد؛ يك لكه سياه بزرگ دربالاي حاشيه سرپوش آبششي  توسعه يافته و در زير لبه هاي آن قرمز مانند است. يك نوار طلايي جلويي بين چشم ها داراي دو حاشيه تيره است. دو خط طولي تيره اغلب در دو طرف بدن وجود دارند؛ يك نوار تيره بر روي باله پشتي وجود دارد؛ نوك باله دمي و چنگال ها داراي حاشيه سياه است.

 

ادامه نوشته

پرورش ماهي با استفاده از منابع آب کشاورزی در روستاها:

پرورش ماهي در كنار كار كشاورزي يكي از روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك به اقتصاد خانوار كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي خواهد شد.

در آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد وبهترين ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد است البته علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي قزل آلا لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از چاه ويا چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن خارج وبه مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول بهار ماهي در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.

  انواع استخرهاي دو منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

اكثراً مستطيل شكل بوده ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در صورتي ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت پرورش به ميزاني باشد كه در طول شبانه روز حداقل 50% آب استخر تعويض شود.

ب )استخرهاي دو منظوره احداثي آبراهه ای :

براساس نقشه هاي تيپ شيلات به صورت سه استخر يا كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول وارد شده از آن عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع وريزش آب مجدداً هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي وزراعت ميرسد وبدين طريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا پرورش داده مي شود.  

ادامه نوشته

پرورش ماهي مداربسته

شناسایی قسمتهای مختلف سیستم مداربسته

در سالهای اخیر مصرف ماهی در اکثر کشورها به میزان قابل توجهی افزایش یافته است و تکثیر و پرورش ماهی به عنوان منبع پروتئینی سبب شده است که این کار بصورت یک تجارت مهم در کشورهای پیشرفته تبدیل شود. ماهی نسبت به عوامل محیط آبی که در آن زیست می کند نظیر PH ، O 2 ، NH 4 ، و دیگر عوامل بیوشیمیایی و بیولوژيکی،موجودی بسیار حساس است و ضرورت دارد که این عوامل در یک حد مشخص و معمولی ثابت بماند. با توجه به این نیاز روزافزون سعی شده است برای پرورش فوق متراکم ماهیان ، بهبود عوامل محیطی و بهبود کیفیت تولید و کوتاه شدن دوره پرورش مدنظر قرارگیرد.

قدمت استفاده از سیستم گردشی پرورش آبزیان به حدود دو دهه می رسد که برای اولین بار در کشور دانمارک مورد استفاده قرارگرفت و هم اکنون در کشورهای اروپایی (به طور خاص) مورد استفاده قرار می گیرد. در زمان حاضر از این سیستم برای استفاده از پرورش آبزیان گرمابی و سردابی استفاده می شود. نحوه کاربرد سیستم هردو روش یکسان است اما عواملی همچون دما ، اکسیژن و ... در پرورش آبزیان مختلف متفاوتند که باید تنظیم و کنترل شوند.

 

ادامه نوشته

روشهای تعیین سن ماهیان

1- فلس

تکنیک های جمع آوری ، تمیز کردن، آماده سازی فلس ها:

از آنجایی که فلسها نسبت به ساختارهای سخت دیگر در بدن ماهیان کثیرالانتشارترند بیشتر از سایر قسمتهای بدن برای تعیین سن استفاده می شوند از طرف دیگر فلسها راحت تر جمع آوری و قرائت می شوند.

معمولاً برای تهیه فلس جهت تعیین سن از فلسهای ناحیه میانی و جانبی بدن استفاده می شود. اکثراً از ناحیه میانی بدن و زیر باله پشتی و بالای خط جانبی به جهت اینکه دارای فلسهای متقارن و بزرگ، با خطوط منظم و مشخص است استفاده می شود. برای مطالعه سن از روی فلسها باید فلسها از قسمتهای مختلف بدن جدا شود و نتایج بدست آمده از آنها باهم تطبیق داده شود تا بتوان مناسب ترین منطقه را برای برداشتن فلس تعیین کرد. از آنجایی که ممکن است اندازه و مورفولوژی فلسها با هم متفاوت باشد باید از چندین فلس برای این کار استفاده کرد زیرا برای مثال ممکن است یک خط سالیانه از یک فصل بطور مشکوک ظاهر شود ولی در فلس دیگر واضح باشد. بعلاوه چون امکان تجدید فلسهای از دست رفته وجود دارد، ممکن است فلسهای جدید که خطوط سالیانه متفاوتی دارند جایگزین شده باشند

 

ادامه نوشته

آموزش پرورش ماهی

رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي كه روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداكثر رشد ماهي در حداقل مدت زمان با حداقل مقدار غذا ، هدف اصلي اوست .
ماهي جانوري خونسرد است و جهت حفظ درجه حرارت بدن خود ، مجبور به صرف انرژي نيست ، بدين لحاظ ، يك ماهي نسبت به يك جانور خونگرم ، از لحاظ تبديل مواد غذايي به پروتئين بدن ، از كارآيي و استعداد بيشتري برخوردار است .
تغذيه ماهيان انرژي مورد نياز ماهي از غذا تأمين ميشود ، بهر حال اين انرژي در اصل از خورشيد توليد مي شود . انرژي خورشيد به وسيله گياهاني كه براي ساختن كربوئيدرات ها، انرژي مصرف مي نمايند، به غذا تبديل مي گردد. جانوران اين گياهان را خورده و انرژي ذخيره شده را جهت انجام فعاليت هاي خود مورد استفاده قرار مي دهند ، بنابراين گياهان بعنوان توليدكنندگان اوليه مواد غذايي شناخته شده اند ، كه اين مواد به صور ديگر تبديل مي گردد و سپس در اختيار ماهيان قرار مي گيرد. در زير بطور فشرده نيازهاي غذايي ماهيان مورد اشاره قرار مي گيرد.
تركيبات معدني ماهـيان از مـواد مـعدني بيشماري استفاده مي نمايند كه عناصر ذيل ضرورت بيشتري براي آنان دارد كه عبارتند از : كلسيم ، فسفر ، سديم ، موليبدن ، كلر، منيزيم، آهن، سلينيوم، يد، منگنز، مس، كبالت و روي كه عوامل ياد شده از طريق محصولات جنبي كشتارگاهها همچون پودر ماهي در اختيار ماهيان قرار مي گيرد.
تركيبات آلي كه خود شامل مواد زير هستند: پروتئين ها
پروتئين ها تركيبات آلي پيچيده اي هستند كه از واحدهاي اسيد آمينه ساخته شده اند و از طريق اسيدهاي ديواره روده به داخل خون جذب و يا جهت توليد انرژي مي سوزند. منابع گياهي و غالباً حيواني در تأمين پروتئين مصرفي ، در جيره غذايي مصرفي ، تغذيه مصنوعي پرورش دهندگان گنجانده مي شود. چربيها
اين مواد از واحدهاي اصلي به نام اسيدهاي چرب تشكيل مي شوند . اطلاعات در مورد جزئيات نياز ماهي به چربي در دست نيست، لذا در غذاهاي ويژه مصنوعي اهميتشان در درجه دوم قرار دارد. ئيدرات هاي كربن
اين مواد شامل گروه وسيعي از مواد شامل قندها، نشاسته ها و سلولز هستند، ساده ترين ئيدرات هاي كربن، قندها و پيچيده ترين آنها پلي ساكاريدها است . اين مواد غالباً در تغذيه مصنوعي ماهياني به كار مي رود كه از طريق آنزيم آميلاز، قادر به بهره وري از محصولات گياهي هستند. ويتامينها : براي سلامت ماهي ضروري و شامل دو دسته اند
محلول در آب كه شامل موارد زير هستند:
الف) تيامين كه در غلات و حبوبات و سبزيجات و خميرترش (Yeast) و بافت حيواني يافت مي شود و كمبود آن باعث كمي رشد و تشنج ها است.
ب) پيريدوكسين، كه در خمير ترش، غلات وحبوبات موجود است و كمبود آن كم خوني ماهي را به دنبال دارد.
ج) اسيد اسكوربيك كه در سبزيجات و بافت حيواني موجود و كمبود آن باعث خونريزي بافتها مي شود.
محلـول در چربي كه خود شامـل ويتامين هاي A-D- KوE مي باشد الف) ويتامين A در روغن ماهي موجود و از طريق گنجاندن پودر ماهي در جيره غذايي تأمين مي شود. ب) ويتامينD از طريـق تأثير نور ماوراء بنفـش در پوست ماهي ساخته مي شود و كمبود آن اختلال در فرآيند استخوان سازي را باعث مي شود. ج) ويتامين E و K در بافت گياهي و سبزيجات موجود و كمبود آنان باعث كم خوني و اختلال در انعقاد خون مي گردد.



عوامل زير نيز در رشد ماهيان آب شيرين از اهميت برخوردارند : چه در آب شيرين و چه شور ماهي بدليل خونسرد بودن ، ميزان فعاليت بدنش با افزايش حرارت بسرعت زياد مي شود، لذا هرچه درجه حرارت بيشتر، انرژي بيشتري مورد نياز ماهي است . بطور معمول در نقاط گرمسير نسبت به نقاط سردسير رشد ماهيان آب شيرين بيشتر است.

جريان آب :ماهيان آب شيرين در صورتيكه در آبي با جرياني سريع نگهداري شوند، نسبت به موقعيكه در يك استخر بسر مي برند، مجبور هستند كه براي شنا كردن و موضعگيري در مقابل جريان آب ، انرژي بيشتري مصرف نمايند.
اندازه بدن : ميزان سوخت و ساز يك ماهي كوچك بالاتر از ميزان مزبور در يك ماهي بزرگ است . بنابراين در عرصه تكثير و پرورش آبزيان، عملاً معلوم شده كه ماهي كوچك ، برحسب واحد وزن بدن به غذاي بيشتر نياز دارد.
ساير عوامل: افزايش مستمر و ممتد فعاليت بدني يا سوخت و ساز ، نياز به انـــرژي يك ماهي را ترقي مي­دهد. اينگونه افزايش عمدتاً نتيجه عواملي هستند كه به عوامل فشار مشهورند كه شامل ازدحام ، سطوح پائين اكسيژن ، آلودگي ، ميزان هاي آمونياك ، همگي عوامل فشار موجود در عرصه تكثير و پرورش محسوب مي­گردند كه ميزان نياز به انرژي را افزايش داده و قادرند بطور نامطلوبي بر ميزان رشد تأثير بگذارند.

استحصال تخم و بچه ماهي: در صنعت تكثير و پرورش آبزيان ، واژه تخم يا بچه ماهي به مراحل جواني حيوان مورد استفاده جهت ماهيدار نمودن استخرهاي پرورش ماهي اطلاق مي­گردد. تهيه و تأمين بچه ماهي در زمينه پرورش ماهيان تحت تأثير وجود اختلافي مهم بين رفتار تخم ريزي گونه هاي مختلف ماهيان قرار دارد. به عبارت ديگر برخي از انواع ماهيان آب شيرين از روي ميل در استخرهاي پرورش ماهي تخم­ريزي مي­كنند و تأمين تخم به راحتي صورت مي­گيرد و برخي در كارگاه تخم ريزي مي­كنند.
بهترين نوع ماهي شناخته شده كه به سهولت در استخر تخم­ريزي مي­نمايند ، ماهي تيلاپيا است. نوع ديگري از سيستم تكثير ماهياني كه در آب شيرين استخرها به حد بلوغ و تخم­ريزي و بهره­برداري مي­رسد ماهي قزل­آلا است. البته وجه تمايز آن با ماهيان ديگر آب شيرين ، در استفاده از استخرهاي بتوني بوده كه ويژه اينگونه ماهيان است. در صورت عدم استفاده از اين گونه استخرها لازم است در شرايط حوضچه تخم­ريزي ماهيان قزل­آلاي مولد از استخر برداشته و با استفاده از دست ، از طريق وارد آوردن فشار بر روي بدن ماهي تخم كشي صورت و سپس تخمهاي بارور شده را به خارج از حوضچه ( استخرهاي غيربتوني ) هدايت كرد.



آب:منـشاء آب شـيرين جـهت پرورش ماهيان، بارندگي است كه با توجه به موقعيت جغرافيايي و آب و هوايي محل تغيير مي­كند. چشمه­ها و چاهها در اثر نفوذ آب باران در زمين بوجود آمده­اند كه جهت پرورش و تكثير ماهيان مورد بهره­برداري قرار مي­گيرند. گاهي نيز از هرز آبهاي جمع شده در زمينهاي شيب­دار با منشاء باران در تكثير و پرورش استفاده مي­گردد. مردابها، درياچه­ها و رودخانه­ها منابع ذخيره هرز آبها هستند.
براي يك استخر پرورش ماهي ، نيازمند يك مقدار آب اوليه جهت آبگيري متناسب با حجم مورد نياز استخر هستيم. مقدار آب مورد نياز براي پرورش ماهي در آبهاي شيرين از مجموع عوامل زير تعيين مي­گردد:
الف) حجم استخر در شروع دوره پرورش ماهي
ب ) تلفات نفوذي در طول دوره پرورش ماهي
ج ) تلفات تبخيري در طول دوره پرورش ماهي


در صورتيكه كل آب شيرين مورد استفاده جهت پر كردن استخر در مواقعي از سال براي تأمين آب استخر كافي نباشد، ساختن يك مخزن ذخيره آب، پرورش دهندگان را قادر خواهد ساخت تا در مواقع پر آبي ، آب را جهت زمان خشكسالي و كم آبي ذخيره و استفاده نمايند. اگر استخر به شكل مربع مستطيل باشد با در هم ضرب كردن دو ضلع و ارتفاع كل آب مورد نياز برآورد مي­شود. ارتـفاع × عــرض × طــول كــه تـعــيين ارتــفاع از طــريــق تـخـمين ميانگين عمق آب صورت مي­گيرد كه بصورت ارتفاعات مختلف سطح استخرقابل استحصال است .


كارگاههاي پرورش ماهي:
مديريت اينگونه استخرها مستلزم تأمين آب كافي و هنر ايجاد شرايط مطلوب محيطي لازم براي حداكثر رشد و حداقل ميزان مرگ و مير جمعيت ماهيان موجود در استخر است. ورود آب به استخر از طريق يك ورودي تحت كنترل انجام مي­گيرد كه هدف از آن تأمين جريان مرتب و قابل تنظيم آب ممانعت از فرار ماهيان و جلوگيري از ورود گونه­هاي نامطلوب به داخل استخر مي­باشد. ايـن آب از طـريق يـك خروجي قابل كنترل به نام مانك (Monk) از استخر خارج مي­گردد و به توليد كننده امكان مي­دهد كه هرگونه لايه آب موجود در كف استخر را كه احتمالاً كيفيت آن پايين آمده و بايستي با آب تازه تعويض گردد را تخليه سازد.


دستورالعمل­هاي عمومي در رويه پرورش ماهيان آبهاي شيرين: در اين خصوص پرورش دهندگان ماهي مي­توانند از محيطهاي آبي و تسهيلاتي استفاده كنند كه براي پرورش كپور و ديگر گونه­هاي ماهي آبهاي شيرين مناسب­ترند ، تا براي ماهيان قزل­آلا، و فنون اين كار در حال حاضر كاملا مرسوم و رايج است. ايجاد استخرهاي ماهي در اصل رويه­اي از آب­زدايي و كنترل منظم مناطق باتلاقي با استفاده از سدهاي ساده كه به تدريج استخرهايي مناسب توليد ماهي در كنار آن ايجادشد، ريشه گرفته است. از لحاظ فني كليه گونه­هاي ماهي آب شيرين را ميتوان پرورش داد و اين بسته به انتخاب بازار است. در ذيل برخي از مسايلي كه در رويه­هاي پرورش و تكثير ماهيان آب شيرين بايد بدانها توجه داشت مد نظر قرار مي­گيرد:
ضد عفوني استخر : استخرها كه در اندازه­هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم­ريزي گرفته تا بيش از 10 هكتار براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته­هاي خاكي ساخته ميشوند كه در هر حال بايد قابل زهكشي باشند و اين كار معمولاً بوسيله سيستم ( مانك ) صورت مي­گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنگ گذاشتن و به آيش در آوردن آن است .
تخم­ريزي: بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميكند و استخرهاي تخم­ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي كه حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي­گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امكان رويش مي­يابند ، بطوري كه رستني­هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اكثر اوقات سال ، خـالي هستند امـا درست قـبل از تخم­ريزي از آب پر مي­شوند و فرصت گرم شدن مي­يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي­گيرند كه درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند . ماهي­هاي توليد مثل كننده آب شيرين در دسته­هايي شامل 2 نر و يك ماده انتخاب ميشوند. نرها به سادگي شناسايي ميشوند. به اين ترتيب كه وقتي كه حفره شكمي آنها به آرامي فشار داده شود، اسپرم از منفذ آن خارج ميشود. ماده­­ها در اين زمان به واسطه حفره شكمي متورم و منفذهاي برجسته قابل تشخيص­اند ماهي كپور معمولاً در 4 سالگي بالغ ميشود ، گر چه نرهاي آن ميتوانند زودتر بالغ شوند. دسته­هاي ماهيان بلافاصله بعد از آب­گيري استخر ، وارد آن ميشوند و تخم­ريزي بعد از حدود 36 ساعت صورت ميگيرد. ماده­ها روي گياهان مركز استخر تخم مي­ريزند و هر ماهي حدود 000ر100 تخم به ازاء هر كيلوگرم از وزن بدن توليد مي­كند. ماهي­هاي توليد مثل كننده را پس از تخم­ريزي بلافاصله از استخر بيرون مي­آورند تا تخمها را نخورند.
مراحل لاروي : معمولاً تخم ماهيان آب شيرين از جمله كپور پس از گذشت 100 "درجه روز" (يعني 4 روز در دماي 25 درجه سانتيگراد) سرباز مي­كند. لاروها به طول 5 ميليمتر هستند و تنها يك كيسه غذايي كوچك با خود همراه دارند. هنگام آماده سازي استخر تخم­ريزي يا نزديك به اين زمان ، استخرهاي نوزاد پروري بزرگتر از استخرهاي تخم­ريزي هستند و بايد حدود 2/1 متر عمق داشته باشند. اين استخرها اختصاصاً براي توليد لارو بكار مي­روند و بايد تنها حاوي مواد غذايي در چنان اندازه و كيفيتي باشند كـه مـناسب تـغذيه لاروهـا بـاشند. بـراي پرورش پلانكتون­هاي حيواني غذايي در استخرها كود آلي يا شيميايي مي­پاشند. انتخاب بين كودهاي آلي و غير آلي صورت مي­گيرد و كودهاي آلي طبيعي مورد استفاده معمولاً از كودهاي حيواني نظير كود گاو يا اسب هستند . اين مواد را ميتوان به ميزان 1 كيلوگرم در متر مربع بصورت جامد يا مايع ، ترجيحاً در حالت تجزيه كامل كه سطح آمونيم به حداقل مي­رسد بكار گرفت. ( سطح آمونيم بسته به طبيعت خاك استخر و سطح موجود مواد تغذيه­اي در استخر كاملاً متغير است). هنگام كودپاشي دقت زيادي بايد مبذول داشت تا كود بيش از حد افزوده نشود و حالت بي­اكسيژني رخ ندهد. به جاي كوددهي گسترده و يك جا، چه بهتر كه اين كار طي چندين نوبت هر چند هفته يك بار در طول تابستان صورت گيرد.
كودهاي غير آلي را ميتوان به جاي كود آلي بكار برد. كودهاي آلي مواد تغذيه­اي جلبكي را در سطح قابل پيش­بيني­تري فراهم مي­نمايند. در استخرهاي عادي كه داراي مقدار مناسبي خاك در كف هستند ، احتمال دارد كه فسفر ، مواد مغذي را محدود كند كه براي جلوگيري از اين وضع ، از سوپر فسفات­ها استفاده مي­گردد. شكل رايج­تر كودپاشي ، استفاده از تركيب نيتروژن، فسفر و پتاسيم به نسبت 10÷10 ÷ 10 به ميزان 10 كيلوگرم در هكتار ، كمي ديرتر در سال ميتوان بكار گرفت. پس از آنكه كود آلي يا شيميايي افزوده شد و پلانكتون كافي در استخر بوجود آمد لاروهاي تازه سر از تخم درآورده به آن وارد مي­شوند. رشد در اين زمان سريع است و لاروها را بايد به منظور جلوگيري از كاهش ميزان رشد كه در اثر ازدحام بي­رويه ايجاد مي­شود ، پراكنده و كم جمعيت كرد. بطور معمول لاروها را براي بقيه فصل در استخر نگاه ميدارند. همچنين ممكن است در صورت كند بودن ميزان رشد ( كه از طريق نمونه برداري با تور كنترل ميشود) ، از تغذيه كمكي استفاده گردد. در صورتيكه درجه حرارت مناسب باشد، ممكن است ماهيان كليه غذاهايي را كه بطور طبيعي توليد شده مصرف كنند. غذاهاي گندله­اي شكل كه توسط كارخانجات تجارتي توليد ميشوند معمول ترين غذاي ماهيان آب شيرين از جمله كپور هستند. اين مواد از لحاظ غذايي متناسب با نيازهاي ماهي ساخته شده­اند و ميتوان آن را با دست به آنها داد، يا به كمك ابزار اتوماتيك يا تغذيه كننده­ها مورد استفاده قرار داد. در صورتيكه هوا به اندازه كافي گرم باشد ميتوان بطور واقع­بينانه انتظار داشت كه تا پايان تابستان وزن ماهيان 50 تا 100 گرم باشد. در اينجا بايد بر اهميت بالا بودن دماي محيط تأكيد كرد، زيرا پايين بودن درجه حرارت سبب ميشود كه آهنگ رشد كند يا نابود گردد. حداقل دما براي رشد مناسب ، 18 درجه سانتيگراد است، در حالي كه دماي 25-23 درجه سانتيگراد ايده­آلي را براي تبديلات غذايي و رشد بوجود مي­آورد. اهميت درجه حرارت به قدري است كه استفاده از صفحات خورشيدي ، تونلهاي پلي تيني گلكاري شده يا ايجاد پوشش بر روي استخر ، به منظور افزايش درجه حرارت براي بالا بردن آهنگ رشد ، باز هم اقتصادي و بصرفه است.
كنترل بيماري : كنترل بيماري تا حد زياد مسئله­اي است مربوط به بهداشت استخر. استخرها حتي­الامكان بايد در طول زمستان ، خشك نگه داشته شوند و با آهك زنده ، فرمالين يا سود سوزآور ضد عفوني گردند. ماهيان توليد مثل كننده هميشه بايد از بچه ماهيها و ماهيان در حال رشد بزرگ­تر و جدا نگاه داشته شوند. ماهيان بايد بخاطر انگل­ها يا ساير علائم بيماري بطور مكرر در فصل رشد و ترجيحاً حداقل ماهي يك بار بطور كامل معاينه شوند و اگر بيماري آنان محرز گرديد، سريع و بطور موثر درمان شوند. دقت در انتخاب ماهيان توليد مثل كننده اهميت فراواني دارد تا در درجه اول موجب انتقال بيماري به مزرعه نشوند.
كنترل شكارچيان : كنترل شكارچيان ( عمدتاً پرندگان و حشرات آبزي) ، بيشتر با پيشگيري از ورود آنان تا نابود ساختن آنها بايد فراهم گردد. گرين هاوس­ها واقعاً در مقابل شكارچي مقاوم هستند. مسئله عمده ديگر بويژه در اواخر فصل كه گرماي آب بيشتر و محصول ماهي موجود در آب بالاست. آلودگي استخر بوسيله خود ماهيان مي­باشد. در اين حالت اكسيژن مورد نياز ضايعات دفع شده از ماهي ، و همچنين مصرف اكسيژن توسط ماهيان در حال رشد ، سبب كاهش ميزان اكسيژن محيط مي­گردد. براي مقابله با اين موضوع ميتوان آب را در طول شب كه ميزان اكسيژن در پايين­ترين حد خود است ، هوا داد ، يا آب آن را بطور دائم عوض كرد، گرچه مورد اخير با اتلاف حرارت آب همراه است.
منبع : سایت وزارت جهاد کشاورزی

سوالات رایج در مورد پرورش ماهی

چه مجوزهایی برای پرورش ماهی لازم است ؟
پاسخ :

1. موافقت اصولی : چنانچه امکانات معرفی شده از جانب متقاضی دارای ضوابط و شرایط پرورش ماهی باشد پس از تصویب کمیسیون صدور پروانه موافقت اصولی صادر میشود که رونوشت آن به ادارات محیط زیست ، امور آب و امور اراضی استان ارسال می شود.

2. پروانه تاسیس : چنانچه جواب تمام استعلامات مثبت باشد پس از صلاح دید کمیسیون صدور پروانه پروانه تاسیس صادر میشود که بر اساس آن شخص اجازه ساخت و ساز پیدا کرده و جهت دریافت تسهیلات به بانک معرفی می شود.

3. پروانه بهره برداری : پس از اتمام کار ساخت و ساز و بازدید کارشناسی چنانچه مورد دارای شرایط ماهیدار کردن باشد از جانب کمیسیون صدور پروانه ، پروانه بهره برداری صادر می شود.

* لازم به تذکر است در هر مورد از مجوزهای فوق چنانچه تا زمان اعتبار پروانه صادره ، کار اتمام نیافته باشد مجوز باید تمدید گردد.

** مزارع زینتی : استعلام از ارگانهای مذکور لازم نیست و شخص بایستی فیش آب یا مجوز چاه خود را ارائه نماید .

*** مزارع خرد: چنانچه مدارک چاه و زمین تکمیل باشد به یکباره مجوز بهره برداری از منبع آب کشاورزی صادر می شود.



شرایط لازم و نحوه شرکت در کلاسهای پرورش ماهی چیست؟
پاسخ :

افرادی که در فعالیتهای آبزی پروری شرکت دارند به گروههای زیر تقسیم می شوند و برحسب تجربه و سابقه کار آبزی پروری با هماهنگی های لازم از طرف مجریان دوره های آموزشی-ترویجی می توانند در دوره های آموزشی شرکت نمایند.

تولید کنندگان با بیش از 2 سال سابقه تولید در امر تکثیر و پرورش ماهی
آبزی پروران با یک سال سابقه فعالیت در امر تکثیر و پرورش ماهی پس از گذراندن دوره آشنایی لازم است دوره های عمومی و تکمیلی مرتبط با نوع فعالیت را اموزش دیده و سپس در دوره های مدیریتی با فاصله منظم شرکت نمایند.
صاحبان منابع آبی خرد و بهره برداران از دریاچه های پشت سد به شرط گذراندن دوره آشنایی با تکثیرو پرورش آبزیان می توانند در دوره های صید و بهره برداری از آبهای داخلی شرکت نمایند. همچنین شرکت در دوره های توجیهی 1 روزه برای این گروه و علاقمندان به آبزی پروری بلامانع است.


آیا تولید و پرورش ماهی اقتصادی است،چه میزان تولید کنیم تا تولید مقرون به صرفه باشد؟
پاسخ:

تولید ماهی زمانی اقتصادی خواهد بود که همراه با مدیریت مناسب صورت گیرد و اینکه چه میزان تولید مقرون به صرفه باشد بستگی به هدف سرمایه گذار دارد به طور مثال اگر هدف از پرورش ماهی استفاده بهینه ازمنابع آب کشاورزی باشد تولید 2-5/1 تن ماهی نیز بهره اقتصادی خواهد داشت ولی اگر هدف سرمایه گذاری تنها پرورش ماهی باشد حداقل تولید اقتصادی 5 تن در سال میباشد.در این صورت بدیهی است با افزایش میزان تولید صرفه اقتصادی بیشتر خواهد بود.

چه شرایطی برای پرورش ماهی لازم است؟
پاسخ :

1 . علاقمندی به پرورش ماهی

2. داشتن آب با دما و دبی مناسب

3. دارا بودن زمین با موقعیت و شرایط مساعد

4. دارا بودن سرمایه اولیه

5. گذراندن کلاسهای آموزشی مورد نیاز

میزان آب و زمین مورد نیاز برای پرورش ماهی چقدر است؟
پاسخ :

بستگی به نوع و روش پرورش دارد .



وضعیت بازار ماهیان پرورشی چگونه است؟
پاسخ:

ماهیان پرورشی شامل قزل آلا ، فیتوفاگ، کپور، آمور و بیگ هد میباشد.

این دسته از آبزیان یا به صورت زنده (قزل آلا) و یا به صورت تازه در مراکز خرده فروشی عرضه میگردد. بیشترین میزان مصرف در گروه آبزیان پرورشی را قزل آلا به خود اختصاص داده است.

که دلایل مصرف آن عبارتند از:

کیفیت مطلوب عرضه با توجه به نزدیکی مزارع پرورشی به مراکز عرضه
امکان عرضه به صورت زنده فروشی
کیفیت بهتر گوشت از نظر طعم، مزه و سهولت جداکردن استخوان


آیا بدون داشتن آب و زمین هم می توان ماهی پرورش داد یعنی آیا شیلات زمین معرفی یا واگذار می نماید؟
پاسخ:

خیر ، خود فرد باید امکانات را معرفی نماید و چنانچه امکانات ارائه شده دارای ضوابط کار پرورش ماهی باشد ،مجوز صادر میشود. تنها در موارد خاصی شخص جهت دریافت زمین به اداره کل منابع طبیعی استان معرفی میشود.



برای شروع پرورش ماهی چه کتابهایی معرفی می شود؟
پاسخ :

کتاب آشنایی با تکثیر و پرورش آبزیان

کتاب توجیهی پرورش ماهی در منابع آبی کوچک (گرمابی و سردابی)

کتاب پرورش ماهی قزل آلادر استخرهای ذخیره آب کشاورزی

کتاب پرورش ماهی قزل آلا(عمومی)

کتاب پرورش ماهی قزل آلا(تکمیلی)



9.کتابهای شیلات از چه مکانهایی قابل تهیه است؟

پاسخ :

1. انتشارات سعیدی( اصلانی) به نشانی : تهران بلوار کشاورز خیابان 16 آذر ساختمان کتاب 112 طبقه زیرین تلفن : [phone]

2. انتشارات نقش مهر به نشانی: تهران بلوار کشاورز خیابان 16 آذر نبش خیابان پور سینا پلاک 21 تلفن:[phone]



10.هزینه لازم برای ساخت استخرپرورش ماهی چقدر است؟

پاسخ :

1. احداث استخرهای مزارع پرورش ماهیان سردابی : با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات مزرعه و سرشکن شدن آن بر روی هر متر مربع با مصالح رایج در کشور شامل سیمان ، ماسه ، شن ، سنگ ، بلوک سیمانی و آهن آلات و.... به طور متوسط 700 هزار ریال

2. احداث استخرهای ترویجی دو منظوره پرورش ماهی : با در نظر گرفتن تمهیدات جانبی شامل تجهیزات استخرها برای هر متر مربع 500 هزار ریال

3. احداث استخرهای از نوع D-END : با در نظر گرفتن کلیه تمهیدات و تجهیزات لازم به ازای هر متر مربع 700 هزار ریال

4. احداث استخرهای خاکی برای مزارع پرورش ماهیان گرمابی که واحد محاسبه هکتار میباشد برای ساخت هر هکتار استخر 40 الی45 میلیون ریال


* تغییرات قیمت در احداث استخرها بستگی به شرایط جغرافیایی و عوامل دسترسی دارد که 15%

در تغییرات موثر میباشد ضمنا محاسبات مربوط به سال 1383 میباشد. 

۱۱.آیا از آب چاه میتوان برای پرورش ماهی استفاده کرد؟

پاسخ :

بله، در دوصورت امکان پذیر است:

1- بصورت دومنظوره در کنار کار کشاورزی بطوری که آب خروجی ، مورد مصرف کشاورزی قرار گیرد.

2- بصورت مداربسته در صورت اخذ مجوزهای موردنیاز

بجز این دوحالت تواید ماهی با آب چاه توجیه ندارد.

۱۲.بیماری شایع حباب گازی چیست و راه پیشگیری از آن چگونه است؟

پاسخ :

در مزارع پرورش ماهی که از منابع آب زیرزمینی استفاده میکنند در مواردیکه گازهای محلول مثل اکسیژن و نیتروژن یا دی اکسید کربن بیش از حد معمول بوده و به حالت فوق اشباع همراه با افزایش ناگهانی دما درمی اید ، عامل بروز بیماری حباب گازی است. از علائم آن میتوان به بیرون زدگی چشم همراه با خونریزی در برخی مواقع، تیرگی رنگ، عدم پاسخ به تحریکات محیطی، کم اشتهایی و بی اشتهایی و ظهور حبابهای گاز در اطراف چشم ، آبشش و پوست اشاره کرد

راههای پیشگیری:

جلوگیری از ورود مستقیم آب به استخر و هدایت آب در حوضچه و توقف نیم ساعته آب در آنجا و سپس ورود به استخر،افزایش طول کانال آبرسانی و ایجاد موانع در طول مسیر جهت پرتاب یاشکستن لایه های آب به منظور خروج گازهای فوق اشباع ، استفاده از برجهای هواده به منظور تبادل گازها

البته دستگاههایی نیز موجود میباشد که ضمن هوادهی آب اقدام به گاززدایی نیز مینماید.لکن به محض مشاهده علائم بایستی با کارشناسان شیلات تماس حاصل گردد.



۱۳. پرورش ماهی به روش مداربسته چگونه است ؟

پاسخ :

با استفاده از آب چاه ،احداث سوله و حوضچه های پرو رشی و نصب دستگاههای مورد نیاز از قبیل دستگاههای میکرو فیلتر ، بیوفیلتر، اکسیژن ساز و ... صورت میگیرد و اگر چه تولید در واحد سطح زیاد میباشد لیکن مدیریت مضاعفی را میطلبد. 



۱۴ پرورش ماهی به روش دومنظوره چگونه است ؟

پاسخ :

در این روش آب مورد استفاده جهت آبیاری در صورتیکه از لحاظ فیزیکی و شیمیایی مناسب گونه ماهی باشد ابتدا وارد استخر دارای ماهی شده و سپس با همراه داشتن ترکیبات ازته و سایر مواد مغذی در مزرعه مستهلک میگردد. استخر مورد استفاده میتواند استخر ذخیره آب کشاورزی که قبلا در مجموعه احداث شده با اعمال یکسری تغییرات در ورودی و خروجی و آماده سازی اولیه باشد در غیر اینصورت مناسب بودن دبی و دمای آب میتوان نسبت به احداث استخر متناسب با طرح استخرهای پرورش ماهی که کار ذخیره آب را نیز انجام میدهد اقدام نمود.

با تزريق اكسيژن به آب مي‌توان توليد ماهي را تا سه برابر افزايش داد

شیلنا - پایگاه اطلاع رسانی شیلات ایران
كارشناسان اداره كل شيلات استان فارس و پرورش‌دهندگان ماهيان سردآبي در نشستي با حضور پروفسور Grigorios Kanlis استاد دانشگاه يونان و متخصص فيزيولوژي و تغذيه ماهي راههاي افزايش توليد ماهيان سردآبي را بررسي كردند.
آقاي پروفسور Grigorios Kanlis در اين نشست به سئوالات تخصصي پرورش دهندگان ماهي پاسخ داد.
به گفته ترابي زاده رئيس اداره تكثير و پرورش شيلات فارس، تكنولوژي مدرن و نوين در آبزي پروري فرآيندي است كه بايد با جديت دنبال گردد كه استفاده از اكسيژن مايع و مخلوط‌كنندة اكسيژن با آب، نمونه‌اي از آن است.
قابل ذكر است شيلات فارس از پيشگامان اين صنعت در كشور بوده و اين روش هم اكنون در سه مزرعه استان در حال اجرا مي‌باشد.

تکثیر و پرورش

مولدين:
جهت تكثير موفقيت آميز يا تكثير مصنوعي ، تامين منبع مناسب و تعداد كافي مولدين به خصوص براي گونه هاي باارزش ضروري است . از نظر اقتصادي تخم هاي مورد نياز براي توليد انبوه بچه ماهي مهم بوده و ممكن است از هر دو منبع مولدين وحشي و پرورشي تامين شود . معايب استفاده از منابع وحشي عبارتست از صيد نامطمئن مولدين ، هزينه بالاي تجهيزات صيد و حمل و نقل آنها و همچنين محدوديت در شانس به دست آوردن تخم هاي با كيفيت مي باشد .
مديريت مولدين
اطلاعات بسيار كمي در زمينه مديريت مولدين به شكل فعاليت هاي استاندارد وجود دارد كه در حال حاضر بيشتر بر مبناي تجربه و آزمايش بوده و يا از روشهاي سنتي پيروي مي شود .
عواملي كه در رشد گنادها نقش دارند
تغذيه :
اغلب مطالعات انجام شده در خصوص تغذيه (غذا) ماهيان باله دار پرورشي در ارتباط با رشد و ساختار بدني اين ماهيان است . در خصوص نيازهاي غذايي و جيره غذايي مناسب براي مولدين اطلاعات اندكي موجود است. استاندارد عملي براي تغذيه مولدين به طور كامل مستند سازي نشده است . در حال حاضر مولدين با روش هاي سنتي و يا روشهاي تجربي تغذيه مي شوند. غذاي فرموله مورد مصرف نيز عموما به صورت تجاري براي تغذيه ماهيان پرورشي تا سايز بازاري استفاده مي شود .
اطلاعات كنوني جمع آوري شده نشان مي دهد كه استفاده از غذاي با كيفيت پايين باعث ضعف توليد مثل شده و غذاي فاقد مكمل هاي ويتامينه نيز بر روي كيفيت اسپرم تاثير مي گذارد. همچنين تكيه بر غذاي طبيعي صرف نيز منجر به توليد مثل ضعيف يا بي ثبات گردد . طبق شواهد موجود ، ماهي مي تواند اسيدهاي چرب غير اشباع امگا 3 ( به خصوص چربيهاي تخمدان ) را جذب و مورد مصرف قرار دهد . نتايج به دست آمده از ساير مطالعات نشان مي دهد كاهش ميزان غذا بر روي ساختارتخمك و تعداد تخم ها تاثير مي گذارد .
محيط زيست :

• دوره نوري
يكي از مهمترين عوامل در افزايش رسيدگي جنسي و تخمريزي دوره نوري است . طبق مشاهدات كنوني استفاده از دوره نوري در اصلاح توليد مثل مجدد و طبيعي تعداد كمي از گونه هاي پرورشي از جمله كفال ، صافي ماهي ، ماهي قزل آلاي رنگين كمان ، تيلاپيا ، كپور و گربه ماهي نقش داشته است . بزرگترين مزاياي تغيير زمان تخمريزي در گونه هاي پرورشي ، فراهم نمودن بچه ماهي براي ذخيره سازي در استخرهاي پرورشي ، پن ها و قفس ها در تمام فصول سال مي باشد .

• دما
دماي آب عامل مهم ديگري است كه بر روي رسيدگي جنسي و تخمريزي ماهي تاثير مي گذارد . در تعدادي از گونه هاي ماهي رسيدگي جنسي بطور مستقيم بوسيله دما كنترل شده و در ساير گونه ها زمان تخمريزي بوسيله سيكل طول مدت روشنايي روز با ايجاد دماي مطلوب براي بقاء و غذاي كافي مولدين تنظيم مي شود .

• شوري
بعضي از گونه هاي ماهي به عنوان مثال ماهي سالمون براي تخمريزي از دريا به سمت رودخانه ها مهاجرت مي كنند در حاليكه ساير گونه ها نظير مارماهي از رودخانه به سمت دريا جهت كامل نمودن سيكل توليد مثل مهاجرت مي كنند. اين مسئله بيانگر آن است كه شوري به رسيدگي جنسي و تخمريزي ارتباط دارد .
كفال ماهيان ، Mugil cephalus و Mugil capito بطور خودبخودي در آب شيرين توليد مثل نمي كنند زيرا تخمك ها به سومين مرحله جسم زرده مي رسند ولي مراحل رشد تخمك كامل نمي شود .

• ساير عوامل محيطي
غير از دوره نوري ، دما و شوري چندين عامل جزئي ديگر نيز ممكن است بر روي رسيدگي جنسي و تخمريزي مولدين تاثير بگذارد . اطلاعات كمي درباره اين عوامل كه شامل بارندگي ، استرس ، نسبت جنسي ، تراكم ذخيره سازي ، ايزوله شدن به دليل تعرض انساني ، اكسيژن محلول ، رفتار اجتماعي ماهي ، فلزات سنگين ، سموم و پرتوافكني موجود مي باشد . ساير موارد نظير طراحي سيستم هاي نگهداري مولدين نظير استخرها ، مخازن و قفس ها هنوز نامشخص اند .
مخازن ساحلي براي نگهداري مولدين بسيار مناسب بوده بطوري كه با دستكاري عوامل محيطي مي توان تخم ها را استحصال نمود.مزاياي استفاده از مخازن در مقايسه با قفس و استخر عبارت است از :

• سهولت در استفاده از فاكتورهاي زيست محيطي نظير دوره نوري ، دما ، شوري ، اكسيژن و غيره

• سهولت در جمع آوري تخم هاي حاصل از تخمريزي طبيعي بوسيله تورهايي كه در آب به سمت كانال خروجي به صورت عرضي كشيده مي شوند

• احتمال پرهيز از آلودگيهاي زيستي يا آلوده كننده ها
در صورت استفاده از مخازن نكات ذيل بايد رعايت شود :

الف – استفاده از دوره نوري يا دما باعث مصرف زياد انرژي مي شود كه هزينه بالايي را مي طلبد .
ب- انرژي مصرفي براي استفاده از جريان مداوم آب دريا بالا بوده كه نسبتا هزينه آن بالا است .اين مسئله بويژه در مورد مخازن بزرگتر و سيستم هاي نگهدارنده در مكان هاي مرتفع صادق است .
ج – اندازه و شكل مخازن مي بايست براي گونه ها مناسب باشد . بويژه زمانيكه ماهيان بزرگي نظير خامه ماهي پرورش داده مي شود ، مخازن مورد مصرف بايد داراي عمق و پهناي زياد باشند كه همين عامل موجب افزايش هزينه هاي زيربنايي مي شود .
د- بيماريهاي ماهي براحتي در مخازن خشكي شيوع مي يابد . بيماريهاي اپيدمي اغلب موجب آسيب و تلفات بسيار مي شود .
و- در گونه هايي نظير خامه ماهي ، استرس ممكن است مانع و يا تاخير در رسيدگي جنسي شود . از طرفي تميزي بيش از حد مخازن نيز ممكن است مشكلات ديگري ايجاد مي كند .

تخمريزي و لقاح :

انتخاب ماهيان مولد
انتخاب ماهيان آماده تخمريزي از ميان مولدين مي بايست چند ماه قبل از شروع تخمريزي طبيعي انجام گيرد تا به ماهي فرصت كافي براي سازگاري با شرايط زيستي فعلي و كنترل جيره غذايي داده شود .ماهيان مولد معمولا براساس ضوابط زير انتخاب مي شوند :
- ماهي بايد فعال باشد.
- باله ها و پولك هاي ماهي بايد كامل باشد.
- ماهي بايد عاري از بيماري و انگل باشد.
- ماهي بايد عاري از صدمات و جراحت باشد.
- نرها و ماده هاي هم اندازه مناسب است.
پس از آن ماهيان مولد به مخازن پيش مولد انتقال داده مي شوند . نسبت جنسي نر و ماده درون اين مخازن 1:1 است .
مراقبت از ماهيان مولد در مخازن پيش مولدين
بلافاصله پس از ذخيره سازي در مخازن پيش مولد ، غذادهي از 5% به 1% وزن بدن كاهش مي يابد و ماهي فقط يكبار در روز غذادهي مي شوند .اين عمل از چاقي آنها كه باعت كاهش رشد در گنادها مي شود ، جلوگيري مي كند . آب درون مخازن مي بايد داراي شرايط مناسبي باشد كه در صورت تعويض آب تا 60-50 % در روز، اين امر ميسر مي شود .
تخمريزي :
در حال حاضر ، دو فن آوري جديد در توليد انبوه بچه ماهي سي باس در كشورهاي جنوب شرقي آسيا بكار رفته است : لقاح مصنوعي و تخمريزي تلقيحي .
لقاح مصنوعي
مولدين از محلهاي تخمريزي طبيعي ماهي نزديك به دهانه رودخانه يا درياچه هاي آب شور جايي كه عمق آب در حدود 20-10 متر باشد صيد مي شوند . صيد مولدين عموما با گيل نت يا پرساين انجام مي شود . بطور طبيعي ، صيادان در زمان جزر آب در فصل بهار 3-2 روز قبل از ماه نو يا ماه كامل تا 6-5 روز بعد از ماه نو يا ماه كامل بين ساعات 13 و 22 كه داراي بالاترين جزر است ، اقدام به استقرار تورهاي صيد مي نمايند .
ميزان رسيدگي جنسي مولدين جمع آوري شده بايد سريعا" محاسبه شود . اگر ماهيان ماده داراي تخم هاي رسيده و نرها اسپرم آماده اي داشته باشند ، عمل تخم گيري و لقاح در قايق انجام مي شود . تخم هاي لقاح يافته سپس به مركز تكثير براي انجام مراحل بعدي منتقل مي شوند . در مواردي كه فقط نرها صيد شوند اسپرم بوسيله ظروف شيشه اي و خشك جمع آوري شده و سپس درون جعبه هاي حاوي يخ يا در فريزر نگهداري شوند .
اسپرم مي تواند تا مدت يك هفته در سرماي ( 15-5 درجه سانتي گراد ) زنده بماند . اسپرمهاي نگهداري شده زمانيكه ماهي ماده صيد شد مورد مصرف قرار مي گيرند .
روش لقاح خشك در اين موارد انجام مي شود . تخمك ها بطور مستقيم از ماده ها به داخل ظرف خشك و تميز تخليه و سپس اسپرم اضافه مي شود . اسپرم و تخمك ها با يك پر حدود 5 دقيقه هم زده مي شوند سپس آب تصفيه شده به اين مخلوط اضافه و تكان داده شده و پس از آن به مدت 5 دقيقه بي حركت نگاه داشته مي شوند .
تخمريزي تلقيحي
دو روش عموما براي تخمريزي تلقيحي ماهيان باله دار در اسارت انجام مي شود كه شامل تزريق هورموني و استفاده از شرايط زيستي است . هر دو روش موجب تحريك ماهي براي تخم ريزي طبيعي در مخازن مي شود . اين عمل موجب مي شود دوره تخمريزي تا زمانيكه گنادها قابل استفاده باشند ، ماهانه انجام شود.
1- تخمريزي تلقيحي با تزريق هورمون :
به منظور تلقيح تخمريزي ، هورمون هاي بكار رفته شامل موارد زير است :
هورمون SPH تهيه شده توسط انجمن تحقيقاتي كلمبيا در انگلستان و ونكور كانادا ، كه هر گرم پودر آن شامل 6/17 ميليگرم گنادوتروپين است . هورمون HCG كه قبل از تزريق هورمون بايد در 3 ميلي ليتر محلول رقيق شده آن را حل كرد و سپس اين محلول را با محلول هموژنيزه غده هيپوفيز ماهي سالمون تركيب و در تخمريزي تلقيحي بكار برد.
مولديني كه داراي تخمك هايي با قطر متوسط مساوي يا بزرگتر از 65/0 ميلي متر بوده و با تزريق عضله اي هورمون ، چند سانتي متر پايين تر از باله پشتي آماده تخمريزي مي شوند . در اولين تزريق به ماهي تركيبي از 10 ميلي گرم SPH به ازاي هركيلوگرم وزن بدن باضافه 10000-1000 واحد HCG به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن واردمي شود. در تزريق دوم به ماهي تركيبي از 10 ميلي گرم SPH به ازاي هركيلوگرم وزن بدن باضافه 20000 -2000 واحد HCG به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن تزريق مي گردد . قبل از تزريق ماهي را در درون آب شور كه داراي ماده ppm 2- فنوكسي اتانول با دز ppm 100 است ، بيهوش كرده و سپس كار تزريق را انجام مي دهند .
فاصله زماني بين تزريقات 24 ساعت براي اغلب ماهيان دريايي است . انتخاب فاصله زماني فوق به جهت اطمينان ازلقاح نهايي تخم ها قبل از مرگ ماهي يا قبل از پوشيده شدن چشم مولدين با ماده سفيد كدر مي باشد .
معمولا فقط دو تزريق براي تلقيح تخمريزي هر دو منبع ماهي بالغ پرورشي و وحشي تا مدتي زماني كه مقدار و تناوب زماني ذكر شده فوق رعايت شود مورد نياز است. گاهي ماهي كه در اثر تزريق نامناسب صدمه ديده باشد ممكن است به تزريق سوم نياز داشته باشد . در چنين مواردي دز تعيين شده در تزريق سوم همان دز مصرفي در دومين تزريق است . معمولا ميزان لقاح و تفريخ در سومين تزريق بسيار پايين است .
2- تخمريزي تلقيحي در شرايط دستكاري عوامل محيطي و زيستي :
در اين روش شرايط زيستي طبيعي براي تخمريزي طبيعي از جمله دما ، باران مصنوعي و نوسان جزرو مدي شبيه سازي مي شود .
در هنگام شروع ماه نو يا ماه كامل ، دماي آب مخازن مولدين را با كاهش سطح آب تا عمق 30 سانتي متري به هنگام ظهر رسانده و براي مدت 2 الي 3 ساعت در معرض آفتاب قرار داده مي شود . در اين مرحله دماي آب در مخزن تخمريزي تا 32-31 درجه سانتي گراد بالا مي رود سپس آب تصفيه شده به سرعت به مخزن اضافه شده و باعث ايجاد نوسانات جزر ومدي مي شود در واقع با اين عمل دماي آب به شدت تا 28-27 درجه كاهش مي يابد .
ماهي به هنگام شب پس از انجام اين اعمال تخمريزي مي كند ( بين ساعات 20-18 ) يا اگر تخمريزي اتفاق نيفتد ، تلقيح مجدد براي 2 الي 3 روز تكرار مي شود تا تخمريزي حاصل شود .
ماهي بسته به اينكه توسط هورمون يا ايجاد شرايط زيستي طبيعي آماده تخمريزي گردد 5-3 روز بعد از اولين تخمريزي با ايجاد عوامل زيستي نظير ماه نو يا كامل ، تغيير در شوري و دما و غيره به تخمريزي مجدد خود ادامه خواهد داد .

الهام كريمي
كارشناس پرورش ماهيان دريايي

دستورالعمل­هاي عمومي در رويه پرورش ماهيان آبهاي شيرين:

در اين خصوص پرورش دهندگان ماهي مي­توانند از محيطهاي آبي و تسهيلاتي استفاده كنند كه براي پرورش كپور و ديگر گونه­هاي ماهي آبهاي شيرين مناسب­ترند ، تا براي ماهيان قزل­آلا، و فنون اين كار در حال حاضر كاملا مرسوم و رايج است. ايجاد استخرهاي ماهي در اصل رويه­اي از آب­زدايي و كنترل منظم مناطق باتلاقي با استفاده از سدهاي ساده كه به تدريج استخرهايي مناسب توليد ماهي در كنار آن ايجادشد، ريشه گرفته است. از لحاظ فني كليه گونه­هاي ماهي آب شيرين را ميتوان پرورش داد و اين بسته به انتخاب بازار است. در ذيل برخي از مسايلي كه در رويه­هاي پرورش و تكثير ماهيان آب شيرين بايد بدانها توجه داشت مد نظر قرار مي­گيرد:

ضد عفوني استخر : استخرها كه در اندازه­هاي متفاوتي هستند ( از 100 متر مربع براي تخم­ريزي گرفته تا بيش از 10 هكتار براي پرورش ماهيان استخرهاي نمونه يا در زمين حفر ميشوند و يا بوسيله پشته­هاي خاكي ساخته ميشوند كه در هر حال بايد قابل زهكشي باشند و اين كار معمولاً بوسيله سيستم ( مانك ) صورت مي­گيرد . بهترين و ارزانترين روش ضد عفوني استخرها خنگ گذاشتن و به آيش در آوردن آن است .
تخم­ريزي: بطور معمول ماهيان آب شيرين در دماي حدود 22 درجه سانتيگراد تخم ريزي ميكند و استخرهاي تخم­ريزي در آغاز ماه مه ، هنگامي كه حرارت آب به سرعت زياد ميشود ، آماده مي­گردند . در استخرها بذر علف افشانده ميشود يا گياهان ديگر امكان رويش مي­يابند ، بطوري كه رستني­هاي مناسب موجود باشد ، تا تخمها به آنها بچسبند. استخرها در اكثر اوقات سال ، خـالي هستند امـا درست قـبل از تخم­ريزي از آب پر مي­شوند و فرصت گرم شدن مي­يابند. آنها تنها وقتي مورد استفاده قرار مي­گيرند كه درجه حرارت آبشان بالاي 18 درجه سانتيگراد باقي بماند .