مقدمه :
در تمام مشاغل عوامل و فاكتورهاي زيان آوري وجود دارند كه مي توانند افرادي را كه به آن شغل اشتغال دارند دچار بيماري كنند. به اين بيماريها ، بيماري ناشي از كار يا بيماري شغلي مي گويند.
فاكتورهاي زيان آور در محيط كار افراد به پنج گروه تقسيم مي شوند كه عبارتند از :
عوامل زيان آور فيزيكي
عوامل زيان آور شيميايي
عوامل زيان آور بيولوژيكي
عوامل زيان آور سايكولوژيكي
عوامل زيان آور اورگونوميك
در خصوص عوامل فيزيكي زيان آور درمحيط كار، عمده فاكتورهايي كه وجود دارند گرما‌، سرما ، سرو صدا ، افزايش و كاهش فشار وا رتعاش در ميحط كار واشعه هاي يونيزان و غيره يونيزان است .
درخصوص عوامل شيميايي نيز معمولا اين مواد در محيط كار وجود دارند و تعدادشان بسيار زياد است وهر روز هم به تعدادشان اضافه مي شود كه بسياري از اين مواد حتي اثراتشان شناخته شده نيست اما يك سري از موادي كه پر مصرف تر هستند مانند گروههايي از فلزات و حلالها اثراتشان شناخته شده است .
درخصوص عوامل بيولوژيك زيان آورد ، فاكتورهايي وجود دارند مانند قارچها ، باكتريهاي و ويروسها كه در بعضي مشاغل و عمدتا مشاغلي كه افراد درآن با انسانها، حيوانات يا با گياهان سروكار دارند بيشتر ديده ميشود .
فاكتور بعدي عوامل سايكولوژيكي يا روحي - رواني محيط كار است .استرسهايي كه در محيط كار افراد وجود دارد و فشارهاي روحي ورواني كه ممكن است در اثر كار به افراد وارد شود به عنوان مثال كساني كه در ميحط كارشان كارهاي طولاني مدت دارند ويااينكه داراي شيفت هاي كاري زيادند.
گروه بعدي عوامل ارگونوميك هستند كه در رابطه با عوامل ارگونوميك مي توانيم به طراحي محيط كار اشاره كنيم. يعني بايد طراحي محيط كار به گونه اي باشد كه متناسب با فرد باشد و شخص دچار اختلالات مختلف از جمله ناراحتهاي اسكلتي – عضلاني نشود.
در مشاغلي كه استرس زا هستند مثل گروه پزشكي مصرف ماهي سبب پيشگيري و كاهش افسردگي ، عصبانيت ، پرخاشگري و تحريك پذيري مي شود.
در خصوص عوامل شيميايي :
در افرادي كه با مواد شيميايي و ضدعفوني كننده تماس مكرر دارند ميتواند مشكلات پوستي ايجاد كند يا از طريق دستگاه تنفس جذب شوند واثراتي در اين زمينه داشته باشند يا گازهاي بيهوشي ميتواند اثراتي در سيستم عصبي بگذارد .
ماهي حاوي مقدار قابل توجهي ويتامينهاي گروه B است كه در تنظيم سلولهاي عصبي و در نتيجه در سلامت سيستم عصبي و نيز در سلامت پوست تاثير دارند با مصرف ماهي ميتوانيم به سلامت اعصاب ، شادابي ، طراوت پوست كمك كنيم .
در مورد عوامل ارگونوميك در بعضي موارد ممكن است افراد در محيط كار در بسياري از ساعتهاي روز سر پا بايستند يا اينكه وسايل سنگين جابجا وحمل كنند ويا ايتكه ساعتها در وضعيت نامناسب پشت دستگاهها بنشينند ،اين امر اختلال زا است وممكن است درد گردن – درد كتف و يا در عضلات پشت و ديسك كمر ايجاد كند . تعداد وسايلي در گروههاي پزشكي مختلف وجود دارد كه استفاده از خود اين وسايل ميتواند اختلالات اسكلتي و عضلاني – درد مفاصل و اندامها را بدنبال داشته باشد .
ماهي و روغن كبد ماهي به دليل دارا بودن ويتامين A,D و فسفر موجب افزايش و رسوب كلسيم و رشد و ترميم استخوانها مي شود.
آسم شغلي شايع ترين بيماري تنفسي در كشور است .
در سطح جهان حدود سيصد ميليون نفر به آسم مبتلا هستند و سالانه حدود يكصد تا يكصد و پنجاه هزار نفر به دليل ابتلا به آسم مي ميرند. اين درحالي است كه در كشورها آسم شغلي شايع ترين نوع بيماري تنفسي گزارش شده است .
اين بيماريها كه از تعامل بين عوامل محيطي مثل الرژي ها ، آلايندها و استرسها مي باشد . كيفيت زندگي افراد را تحت تاثير قرار مي دهد و از نظر اقتصادي و اجتماعي هزينه هاي زيادي به جوامع تحميل مي كند.
بعد از بيمار ايدز و سل بيماري آسم سومين بيماري است كه در سالهاي اخير بيشترين افزايش شيوع را داشته است . تغيير سبك زندگي از سنتي به مدرن وشهري يكي از دلايل بروز اين بيماريها مي باشد . مواد افزودني مجاز كه بيش از پنج هزار نوع مواد شيميايي را شامل مي شود در غذاهاي بسته بندي و همچنين افزايش استرسهاي شغلي و حساسيت به قارچها ، گل و گياه و آلودگي گياه موجب بروز حساسيت مي شود كه متاسفانه بين كودكان ، نوجوانان و سالمندان بيشتر به چشم مي خورد.
بيش از سيصد عامل شغلي و شيميايي منجر به آسم شغلي ميشود كه شايع ترين بيماري شغلي تنفسي است .
آسم شغلي شامل ، آسم نانوايان ، آسم كشاورزان ، آسم صنايع مواد شيميايي و پاك كننده ، صنايع نساجي ، صنايع غذايي ، كارخانه هايي كه با تركيبات دي ايزو سيانات سروكار دارند از جمله شايع ترين علت آسم است .
روغــن كبد ماهــي باعث مقاومت بدن در مقابل عفونتها و پيشگيري وكمك به درمان آسم و الرژي مي شود.
شغلهايي كه عقل را از سر مي برد:
شغل آدم فقط وسيله امرار معاش نيست بلكه رضايت شغلي در سلامت روح و روان فرد هم نقش دارد. اما اهميت شغل اين روزها از اينهم فرارتر رفته و به تازگي دانشمندان كشف كرده اند كه رابطه خاصي بين بعضي از شغلها و خطر زوال عقل در پيري وجود دارد. آنها معتقدند داشتن بعضي از شغلها خطر تحليل رفتن مغز را افزايش مي دهد و ميتوانند بيماريهايي مثل آلزايمر و پاركينسون را بدنبال داشته باشند.
پژوهشگران اين نتايج را از تحقيق بر روي دو ميليون و ششصد هزار فرد فوت شده در امريكا بدست آورده اند ومتوجه شده اند كه انواعي از شغلها ميتوانند باعث افزايش احتمال ابتلا به آلزايمر، پاركينسون ، زوال عقل زود رس و بيماري سلولهاي عصبي حركتي شوند. البته قبلا هم ، چنين تحقيقاتي انجام شده بود و درآن مشخص شده بود كه بعضي از شغلها كه در آن فرد با مواد شيميايي خاصي سروكار دارد ، مثل كشاورزي ، جوشكاري و آرايشگري مي توانند باعث اين خطرات شوند اما الان يافته هايي پيدا شده كه با اين علت قابل توجيه نيست . مثلاً اينكه معلم ها ، روحانيها و كارمندان بانك هم در معرض اين خطر قرار دارند.
پژوهشگران موسسه ملي سلامت و ايمني كار در اوهايو مي گويند بيشترين نسبت مرگ ناشي از آلزايمر در كارمندان بانك ، روحانيون ، مكانيك هاي هواپيما و آرايشگران بوده در حاليكه در مورد بيماري پاركينسون بيشترين خطر متوجه دانشمندان علوم زيستي ، معلمان ، روحانيون و ساير افرادي است كه شغل مذهبي دارند.
اين بيماري ها به علت آسيبي برگشت ناپذير و پيش رونده به سلولهاي دستگاه عصبي مركزي رخ ميدهند و تصور ميرود ژنها نيز در بروز آنها دخيل باشند. اما اكنون شواهد بسياري دال بر ارتباط عوامل محيطي ، از جمله موادي كه افراد به دليل شغلشان با آنها روبرو مي شوند نيز با اين بيماريها وجود دارد. مثلاً كشاورزان به دليل ارتباط دائمي با آفت كشها و جوشكاران به دليل مواجه شدن با بخاراتي كه حاوي ماده معدني منگنز است ، بيشتر در معرض ابتلا به پاركينسون قرار دارند. آرايشگران نيز بيشتر در معرض خطر ابتلا آلزايمر ، زوال عقل زود رس و بيماري سلولهاي عصبي حركتي هستند و دانشمندان ميگويند در اين مورد شايد بتوان تقصير را به گردن رنگ موها ، محلولها و مواد ديگري كه در آرايشگاه ها استفاده مي شود انداخت.
دندانپزشكان نيز شايد به دليل ارتباطشان با جيوه و مواد شيميايي صنعتي كه در داندانپزشكي كاربرد دارد بيشتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل زود رس يعني زوال عقل پيش از 65 سالگي هستند
درباره شغلهاي ديگري مثل معلمي وروحانيت تفسير اين يافته ها بسيار مشكل است.
مصرف دسته كم يك بار در هفته ماهي آثار پيري را بر مغز كند مي كند و خطر بروز زوال عقل را كاهش مي دهد، محققان دانشگاه شيكاگو با بررسي 800 نفر از افراد بالاي 65 سال دريافتند افرادي كه حداقل يك باردر هفته ماهي مصرف كرده اند حدود 60 درصد كمتر از افرادي كه به ندرت ماهي مصرف كردند و يا اصلاً ماهي مصرف نمي كردند با خطر ابتلا به بيماري آلزايمر مواجه شده اند.
در يافته هاي اخير مشخص شد كه بين اسيدهاي چربي گوشت ماهي و غشاي مغز ارتباط معناداري وجود دارد.
مارتاكلرموريس از مركز پزشكي دانشگاه راش در شيكاگو مي گويد ميزان كاهش قواي اداراكي دركساني كه بيش از يك وعده در هفته ماهي مي خورند ، درمقايسه با كسانيكه هر هفته ماهي نمي خورندساليانه 10 تا 13 درصد كاهش مي يابد ، اين ميزان كاهش درست مثل اين است كه سه تا چهار سال جوانتر شده باشيد .
نتايج يك تحقيق شش ساله در پايگاه اينترنتي رويتر نشان ميدهد اسيدهاي چرب امگا 3 موجود در ماهي با تقويت عملكرد مغز خطر بروز سكته راكاهش مي دهد ، مصرف مرتب ماهي از مغز در مقابل عوارض پيري و آلزايمر و ديگر عوامل زوال عقل محافظت ميكند.
ماهيهاي روغني ازقبيل ماهي ازاد وساير ماهي ها از قبيل شير وقباد وحلوا واوزن برون داراي اسيدهاي چرب مفيد مي باشند.
دانشمندان معتقد هستند كه اين باعث كاهش خطر انعقاد خون وهمچنين ممانعت از افزايش چربيهاي مضر خون ميشوند .مصرف ماهي حداقل سه بار در هفته براي افرادي كه داراي سابقه بيماري قلبي وهمچنين افراديكه مايل به پيشگيري از ابتلا به اين بيماري هستند توصيه ميشود..
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران واحد علوم پزشكي تهران ، پژوهشگران دانشگاه بوستون با تحقيق روي 11 هزار نفر از كارگران امريكايي دريافتند، افرادي كه بيش از حد كار ميكنند 61 درصد بيشتر به بيماري مبتلا مي شوند ، اين مطالعه نشان ميدهد كه بيش از حد طبيعي كار ميكنند يا چندين شغل دارند بيش از ديگران به بيماريهاي قلبي، فشار روحي ، افسردگي ، عفونت و ديابت يا حتي مرگ زود رس دچار مي شوند.
امگا 3موجب كاهش تجمع توده هاي پلاكتي ،كاهش سطح تري گليسيريد، افزايش HDL خون و نيز به تنظيم فشار خون كمك مي كند . امگا 3 داراي دو تاثير مثبت بر روي عملكرد قلب است ، اولين اثر بر روي سيستم كنترل كننده ضربان قلب و دومين اثر جلوگيري از لخته شدن خون در شريانهاست كه ميزان حملات قلبي را كاهش مي دهد.

منبع:شیلات ایران